بنیادی صفحہ » نوشتانک » بلوچی ءِ لہتیں عہدیگیں شرک و پال—-اشرف سربازی

بلوچی ءِ لہتیں عہدیگیں شرک و پال—-اشرف سربازی

گوں تبزی ءِ دانگ ءَ شرک و پال جَنگ
تبزی یا تزبی بیہہ ءَ عربی زبان ءِ ٘”تسبیح،، انت کہ حُداوند تبارک تعالیٰ ءِ پاکی و پلگاری ءِ گُشگ ءِ واستا کارمرز بیت کہ زبان ءَ ابید دل ءِ تہا گشگ بوت کنت۔ تبزی ءِ دانگ ہورت و گِرد اَنت کہ پہ مایگ (کمایگ) ءَ آیان ءَ چہ میانجین ءَ ٹُنگ و تُمکے پِر کننت۔تبزی گوں بازیں چیزاں اَڑ کنگ بیت چوش کہ سَلّہ و اِلّ و گچیں گِل (گِل رمی (Clay)ءَ پیما ٹُنگ کنگ و چرپناکیں درمان و دارگانی تہا مان جَنگ و روچ ءِ سرا ہُشک کنگ ءَ رند مزنیں چُلّے ءِ تہا پچ اَنت اِش دانکہ مُہر و محکم بہ بنت۔اے دانگاں آحر سر ءَ سِی و سے، سد، ہزار یا کمتر و گیشتر دانگانی تہا کماینت و بہا اِش کننت۔ ہرچ تزبیءَ دو ”شاہد،، و یک ”پیش امامے“ مان کننت و پہ زیبناکی ءَ پیش امام ءِ سرا گوں بندیکاں اڑ کتگیں یک پُلّے ہم پر کننت۔ تبزی گوں وڑ وڑیں چیزاں پیم بیت۔چوش کہ پلاسٹک، دار، لہتیں جرّ و دار و کاہ درْچکانی بَر یا کہربا ءِ وڑیں گْراں قیمتی ایں سِنگ و ڈوک و دگہ دگہ۔
پال گروک آیوکیں مردم ءَ پرمائیت کہ وتی دل ءِ تہا نیّت بکنت و پدا تبزی ءَ دوہیں دستانی دل ءَ مُشیت و لتاریت و تبزی ءَ سوگند و گوْندو دنت، ہُپ و چُپ کنان زمین ءِ سرا ایر کنت و رندا پال گِروک دعا ءِ اثر ءِ میانجین ءِ لہتیں دانگان ءَ جُپت جُپت ءَ گیشّینیت۔جپت یا تاہ ءِ دانگ کہ پَشت کپیت، ہمائی ءِحِسابءَ پال ءِ پسّہ ءَ دنت۔

گوں نُہت ءَ پال گِرگ

گوں نُہت (نُخود، چِنا و مَٹر) یا ہنچوش دگہ دانگاں پال گِرگ ہم تبزی ءِ دانگانی پال گرگ ءِ وڑا انت۔ تہنا پرک ایش انت کہ تبزی ءِ دانگ کمایگ بوتگنت بلے نُہت ءِ دانگ کمایگ نہ بوتگ اَنت و دانگ دانگ انت۔ اے دانگان ءَ زمین ءِ سرا یکجاہ ایر کننت و رندا پال جنوک دعا یے وانیت و چہ دانگانی مُچّ ءَ پنچ دانگ کشّیت و یک کرّ ءَ ایر کنت و پدا حِساب جنت و پال ءَ گُشیت

مُلکی روگن و نُگْرہیں مُندریگ

”چَر“ و ”نال“ ءِ وڑا”مُلکی روگن و نُگرہیں مُندریک“ ہم گوْندو دَیگ ءِ یک عہدیگیں بلوچی دودے۔اے دود ءِ تہا ہم تُہمت جتگیں مردم ءَ پیسرا غُسل دینت و نماز ئیں گُد گْور ءَ دینت و چہ پیسرا گیشینتگیں جاگاہ ءَ مُلّا ءِ گْور ءَ کارنت۔اے پتّر و دیوان ءَ مُلّا تہمت جتگیں مردم ءَ پیسرا پنت و سوج دنت کہ حقّین ءَ بہ گُشیت۔اگں آئی ءَ منّ اِت وَ ہیر، اگں نہ منّ اِت ئِے گڑا یک مِلّزی کانی (Metallic)کاسگے ءِ تہا لہڑ و جوشیں ملکی روگن مان کننت و یک نگْرہیں مندریکے ہما کاسگ ءِ تہا دؤر دینت و ملا ہما دمان ءَ تہمت جتگیں مردم ءَ پرمائیت کہ ”بسم اللہ“ ءَ بْوانیت و ماں سُہریں روگن ءَ دست ءَ مان بدنت و مندریک ءَ در بکنت۔اگں تہمت جتگیں آ مردم بے گناہ و بے میار انت، چہ لہڑ و جوشیں ملکی روگن ءِ کاسگ ءَ مندریک ءَ ہنچوش درکاریت چوشکہ چہ نیمگ ءَ مود ءِ ٹالے ءَ کشّنت و آئی ءَ ہچ پرواہ ہم نہ بیت۔بلے اگں آئی ءَ ناشریں کار کتگ و میاریگ انت گڑا آ مردم ءِ لنکُک و دست ءِ دل لُڑیت و پوست موش بیت

نال دَیگ یا نال ورگ

ہندی زبان ءَ ”نال“ روت ءِ ہما چُنڈ ءَ گُشنت کہ مات ءِ لاپ ءِ تہا گوں چُکّ ءِ ناپگ ءَ ہور انت و چُکّ ءِ بیگ ءَ رند آ روت ءَ بُرّنت و یک کِرّ ءَ کَلّ کننت، دانکہ مردم آئی ءَ پادانی چیر ءَ لگت کت مہ کننت۔ لہتیں جنین آدم وتی لاڑُک و ناز پہازیں مردیں چُکّانی ناپگ ءِ بُرّگ ءَ رند چکّ ءِ ناپگ و مات ءِ روت ءِ ہمے ہوریں چُنڈک ءَ ماں سیاہیں بندیکے ءَ کماینت و پہ شِرک پال چکّ ءِ پاد ءِ پنچ ءَ بندنت دانکہ حسدّی و بدواہیں مردم آئی ءَ نظر مہ کننت۔
چہ ایشی ءَ ابید بلوچانی تہا ”نال“ ءِ جنگ ءِدگہ دودے است کہ آ وتی لوگ ءِ دروازگ ءِ ڈنّی نیمگا کوہنیں اسپی نالے درْنجنت تاکہ ہچ پیمیں جِنّ و جاتوگ یا دگہ بدیں روحے آ لوگ و دوار ءَ پُترت مہ کنت۔
بلے بلوچی ءِ ”نال“ بیہہ ءَ عربی زبان ءِ ہما” نعل“ انت کہ نیم گِردیں یا نیم دائرہ (Semi Cricle )ءِ وڑیں آسنے کہ اسپ یا دگہ لہتیں چار پادانی سُرْمبانی چیر ءَ گوں چارکنڈی ئیں میہان جننت ئِے دانکہ آ اولاکانی سُرمب مہ سُو اَنت۔بلے بلوچی ءءَ ”نال دَیگ“ یک دگہ عہدیگیں و سکّیں کوہن و قدیمیں بلوچی دودے کہ راست و دروگ ءَ ٹِکّ و درا کنت و پیش داریت۔آ اے ڈول ءَ کہ اسپ ءِ آسنی نالے زور نت و آس ءِ تہا کننت۔وہدے نال چو اشکر ءَ سُہر ترّیت گڑا ”چر“ ءِ دود ءِ پیما جان ءِ شودائینگ و پلگاریں گُدانی گوْر ءَ دیائینگ و دزنماز گرائینگ ءَ پد تہمت جتگیں مردم ءَ آس ءِ نزیک ءَ کار نت و پدا” چَر“ ءِ دود ءِ داب ءَ تہمتی ئیں مردم ءَ مُلّا پنت و نصیحت کنت۔ اگں آئی ءَ نہ منّ اِت گڑا مُلّا گوں اَنُبرّ (چمِٹو) ءَ ہما سُہریں نال ءَ چہ جلاں کشّیت و گْوندو دَیگ ءَ رند کمُّکے ملکی روگن آئی ءِ سرا درْنز دنت۔گوں روگن ءِ تِرْنزاں آ سہریں نال بْرانز گِریت و زبانُک جنت و لمبوک ئِے چست بنت و مُلّا ہما لہڑیں نال ءَ تہمت جتگیں مردم ءِ دست ءِ دل ءَ ایر کنت۔ مردم ءَ اگں وتی دست نہ دُزّ اِت و پیسکگ ہم نہ کت و آئی ءِ دست ءِ لسہیں دل ءَ ٹِکّے ہم پر نہ بوت گڑا مردم زاننت و دلجم بنت کہ آ مردم الّما بے گناہ و بے میار انت۔ بلے اگں آئی مردم ءَ سُہریں نال ءِ دست ءَ کنگ ءِ وہد ءَ وتی دست دزّ اِت یا دست ئِے چیژگ ءَ پیلُشت گڑا مردم سدّک و دلجم بنت کہ آ مردم گناہ کار و میاریگ انت۔
چَر

چَر دْراجیں کَلّ ءَ گُشنت کہ آئی ءِ تہا آس روک کننت و چیزے پچنت یا گوشت سجّیگ کننت۔” مالد“ ءِ ہم دودے کہ خلیفہ ءِ جند یا چہ آئی ءِ اجازت ءَ یک مُریدے پالوشتگ (پاد شپاد)ءَ ماں انگر و اِشکراں مان دنت۔بلے گیشتر یک شِرکپالی دودے۔کہ لوگانی دیما یک پچیں جاگاہے ءَ کساس دستے ءِ جُہلی ءَ دْراجیں کَلّے کوْنچنت و آس روک کننت۔ وہدیکہ دار سُچنت و اِشکر بنت، اشکراں کلّ ءِ تہا تالان کننت۔ہما مردین یا جنینے کہ آئی ءِ سرا کُشگ یا دُزّگ یا دگہ ہنچیں مزنیں تُہمتے جنگ بوتگ، آئی ءِ جان ءَ شود نت و پاک و پلگاریں گُد گوْر ءَ دینت و ہمے کلّ ءِ نزیک ءَ کارنت۔ہمے کار ءِ ہاسیں مردمے کہ اگں نا وانندہے ہم بہ بیت آئی ءَ مُلّا گُشنت، پیسرا تُہمت بستگیں مردم ءَ ہما نا شریں کار ءِ کنگ یا نہ کنگ ءِ جست ءَ کنت۔ اگں آئی ءَ وتی سر ءَ جتگیں تہمت نہ منّ اِت و درْوگ گُشت، گڑا آ مُلّا آس ءِ ہمے سُہریں اشکر و جلاں پیر و پیغمبرانی دْروہی و گْوندوہ دنت و گشیت” کہ اگں اے مردم ءِ سرا جتگیں تہمت درْوگے گڑا شما اشکر و انگر، چو نمرودؔ ءِ مانداشتگیں آس ءَ کہ پہ حضرت ابراہیمؔ ءَ گُل و گلزار بوتگ اَت، ہنچوش اے مردم ءَ ہم ہچ پرواہ مبات۔ بلے اگں اے مردم میاریگ انت گڑا شما بزان اِت و ایش،، ۔چہ اے سوگند و گْوندو ءَ رند ہما مردم ءَ پرمائیت کہ کؤش و موزگان ءَ دربکنت و ہمے کَلّ ءِ درْاجی ءَ اشکرانی سرا پاد لوشتک ءَ چہ اے سر ءَ داں آ سر ءَ برؤت۔اگں آ مردم ءِ جتگیں تہمت دْروگے بہ بیت، آئی ءَ ہچ پرواہ نہ بیت و اشکر و جلانی سر ءَ چہ کلّ ءِ اے سر ءَ بگر داں آ سر ءَ پہ وش و وژدلی گْوزیت۔ بلے اگں اے گناہ کار و میاریگ بہ بیت گڑا اشکرانی سرا پاد ءِ ایر کنگ ءَ گوں آئی ءِ پاد ءِ دل چیژگ ءَ توار کنت و پیلشیت و آ دِہ دِہ ءَ وتی پاد ءَ دُزّیت و یک کِرّ بیت

گِل مِید یا گِل مُود

مردین یا جنین آدمے کہ بے نکاح ءَ گوں یک دگرے ءَ وپت و واب بہ کننت گڑا آ دوئینان ءَ یک پٹّ یا پچیں جاگاہے ءَ کار نت و چہ یک دگرے ءَ یک کِرّ ءَ اوشتاریننت و پدا شرّیں و دونگی ہاک ءَ گوں پسی مُوداں ہور و تہور کننت و مین اَنت و رندا چہ پاد ءِ پنچاں داں زنوک ءِ چیرا چار کنڈی ئیں مِنُکّے ءِ وڑا شرّ و بز دوننت۔ اے دونتگیں گِل و مید، چہ پاد ءِ پِنچاں بگر داں گردن ءَ آیانی تمامیں جان ءَ ہنچوش پِرْنچنت کہ اوشتاتگیں جاگہ ءَ آہانی ساہ گوں کُوکار و سلوات و چیہالاں سِدیت و در کئیت

لانک بندی یا سْرین بندی

لانک ءِ بندگ یا سْرین ءِ بندگ بزاں پہ مزنیں کارے ءَ تیار بیگ و سر گِرگ۔چوش کہ اسحاق شمیم گُشیت :
سْرین ءَ بند و گاماں زور پِر دئے
ایش انت تئی کِشک، ایشی ءَ تو نہ گندئے۔
اے قول انت میر چاکر خان رند ءِ
اگں تئی دست ءِ دل ءَ انت
تئی منزل تئی راہ ءِ سرا انت۔
ہما مردم یا مردماں کہ پہ جنگ یا کُشت و کوش ءَ سرین بستگ و پہ جنگ ءَ کُشگ یا پہ جنگ بیگ و کوش ورگ ءَ ہچ چَکّ و پد نہ بنت۔ پہ ہمایاں اے لبز کارمرز بیت۔
ہندی زبان ءِ تہا لام بندی” ہمے لانکبندی“ ءِ معنا ءَ دنت۔” فیروز الغات“
اردو ءِ تاکدیم 1007ءَ ایشی ءِ مانا چوش نبشتہ انت” فوج و لشکر ءِ یکجاہ کنگ و پہ جنگ ءَ لانک بندگ“
حدامرزی سید ظہور شاہ ہاشمی” سید گنج“ ءِ تاکدیم 727ءَ اے رِد ءَ نبیسّیت
لانکبند گُد یا پوستے کہ لانک ءَ بندنت ئِے” تُپنگی مردم“
٭٭٭

جواب لکھیں

آپ کا ای میل شائع نہیں کیا جائے گا۔نشانذدہ خانہ ضروری ہے *

*