تازہ ترین
ur
بنیادی صفحہ » نوشتانک » مراد ساحرؔ ایماندارو راست گْوشیں لچّه کار—-عابد آسکانیؔ

مراد ساحرؔ ایماندارو راست گْوشیں لچّه کار—-عابد آسکانیؔ

کےءَ گمان ات که کیت روچے
مئے کم نهادی نهاد کار یت
هما دورو زمانگاں که انسان وکشی وگیابانی بوتگ گریشگ و کوه و اگاراں سلے ولے بوتگ په وتی زانت وواک و وسءَ وتی هیشی سرئےِ چه چاگردءِ همک ڈولیں هونواریں رسترو سهگیریں لولک وجوجکاں پهریزتگ – میزان میزانءَ وهدے آ زانتکار ترو کته کار تر بوتگ گڑا آئیءِ اے پهریز کاری وپاسپانیءِ سسّا هنچوش پراه شتگ و شاهگان بوتگ که آئیءِ کٹم ، ٹک ، راج و زیدو گلزمین ئے پلّو واڑ کتگ انت وآ سرءَ دْرستیں جهان ئے پتاتگ۔
مروچیگیں دور "سائینسو ٹیکنا لوجی”ءِ دؤر گْوشگ بیت اگاں چه دنیگا هم انسان زندءِ یک مزنین بهرے هما کوهنین "سنگی دور” ءَ سر سر جنگءَ انت بلے الباریں رنگےءَ چماں شانک دے ئے به چارئے جهانءِ پیشیگیں جاور پهک بدل بوتگ انت – نی انسانءِ دلءَ آ گْریشگی هونواریں رسترانی بیڑو باهندءِ انچک ترس نیست – بلے آ رستر هم نی آ پیسر ی رنگ و دْروشم ءَ نه انت – هنچوش که انسان بدل بیان بوتگ همے پیمءَ رستراں هم دیمروئی کتگ زیگیں چار پادیں رستر مروچی دو پادیں مردمءِ رنگءَ دیمءَ آتکگ انت – انسان گونگیں اے رستر چه آ کدیمی چار پادیں رستراں هونوارترو کانٹی تر انت – اے انسانءَ گیشتر ریپین انت و وتی رگزءَ دور دینت – پمیشکا چه ایشاں وتی جند ، راجءَ چاگردءِ پانک گیشتر جنگ لوٹیت – ایشانی دام مدام جتگ ، تلک یک پیمءَ چیر اَنت ، لوپ هر وهد منڈاِتگ برے کڈّلءَ انت ، برے گْوارچءِ پشتءَ انت که کدیں نه کدیں سوب به کننت شکارءَ لوپ به کننت۔
چه انسان زات و جهانءِ راجاں بلوچ هم یک راجے که یک جتائیں پوشاک ، زبان ، دودو ربیدگ و مسکیں هاک زیدو زمینےءِحُدا بند انت – په اے راجءِ ولگوج کنگءَ په ایشیءِ زبانءِ بیگواهیءَ ، په ایشیءِ دودو ربیدگانی گار کنگءَ – و په ایشیءِ گلیں هنکینءِ وتی کنگءَ چه نوشیروان رسترءَ بگرتاں مروچی بے شمارا انسان دْروشمیں رسترےو وتی گڈّی زور چکاس اتگ بلے بے شون وبے مراد بوتگ انت۔ بلوچ انگت هست و زندگ انت – و چدو اے دیم هم وتی پهریزگءَزانت – آئیءِ بدواه هنچوش که چدو پیسر بے مراد بوتگ انت چدو اے دیم هم بے سوب بنت – شهسسا گوشیت:
سکّ مریں راجانی همک دهل انت سکّ مریں
په وتی زانتءَ چه بنءَ دل اِش گْوتکگ ات
بلوچ راج چه اے وڑیں رستریں زوراکانی کڑو گورگنداں کےءَ رکّینتگ؟ بے شک وگماں اول حُداءَ ،گڑا وتءَ وت ئے پهریز اِتگ – ایشیءِ رکّینوک وپهازوک ایشیءِ شیریں بچو جنک انت۔ راجی کماش وزانتکار انت سانڈو مزار بیمّیں سرمچار انت۔ یکے مریت لکّے پیداگ بیت راجءِ "آهنیں پلّ” انت شاهگانیں گلزمینءِ پاسپان ، هزاری دودانی پانپا ، شکّلیں زبانءِ ساٹوک و چیٹوک و زندگ داروک انت۔ چه مرگءَ نه ترس انت وهدے جنگءِ پڑءَ مانشان انت گڑا مرگءَ ملگے گون کننت راجدپتر ایشانی گروهبریءِ نامءَ په مڑایے گیپت۔
بیم مرگءِ نه ترس دنیاءِ
دوستی یے چونیں مئےدلاں بیتگ
مراد ساحرؔچه همے ڈولیں سرمچاراں یک زانتکاریں سرمچارے ات۔ آ وتی راجءِ رهشون و گلزمینءِ مترسیں سپاهیگے ات بلے چہ جنگی سپاهیگاں نه اَت که داں لاپ اِش سیر نه کنت ئے جنگءِ پڑءَ سر نه دینت۔ ساحرؔؔءَ داں نیم کرنءَ گوں هورکیں لاپے په راجو گلزمینءَ جنگ کت همے گپ ئے جتگ و گْوشتگ ئے:
بناس اِتاں شدیں لاپءِ کورهءَ ساحرؔ
وتءَ په چرپیں دپاراں من مژده وار نه کت
آئیءَ شر زانتگ و مار اِتگ که سیاه وتهاریں شپءَ مئے سرءَ مانشانتگ و شپ په تچگ روچ نه بنت۔ داں سرءَ سر نه گْوزئے شپءِ سیاه و تهاریں لشکرءَ پروش دات نه کن ئے ئے۔ پمیشکا ساحرؔءَ گوں اے سْیہ شپءِ گْرانیں لشکرءَ جنگ کت وگْوشت ئے:
مارا سْیہ پوشاں نه ترسیت چه شپانی سیاهیءَ
تو اے مهکانیں شپان وروشنیں باماں به بر
ساحرؔ هما راهی انت که وتی دلءَ جزم و پر امیت انت که آ وتی منزلءَ الّمءَ رسیت اے سیاهیں شپءَ آ الّمو دلجمءَ پروش دنت روشنیں روچ په آئیءِ دیمءَ درکیت:
اَتکگ که تاموریں شپ
جزماں کیت انت بامسارے
دیمترءَ گوشیت:
کْرام کناں روچے کوچگءَ کائے
زندگاں من پمے یکّیں هبرءَ
اے گْواچنی گپّے هرچ کارےءَ دل جزمےءَ گون مه بیت آ کار هجبر دیما نه رؤت هر کارےءَ توکلے میڑینگ لوٹیت همک دلءِ واهگےءَ سودایے سرءَ بیت همے سودا هما کارءَ په آسرے رسینیت اے باروءَ مراد ساحرؔءَ جْوانیں درورے داتگ یک جاگهے آ گوشیت:
داں مه بیت واهگءِ سودا ماں سرءَ
دردءِ دریایاں کجا گوست کن ئےئے؟
دیریں منزلانی مساپر وهدے که گوں راهءِ سکّی و سوری و نگیگیاں دوچار بیت گڑا آئیءِ دلءَ هزار رنگیں حیال کیت۔ برے وتءَ دیوانگے کرار دنت۔ وتی "سرگنوکی” ءِ سرءَ کندیت۔ برے آ عالمءَ ڈوبار یت برے بهتءَ تالهءِ رنگءَ جنت۔ برے همراهانی ناسرپدی وناتپاکیءِ سرو بژ بش وارت۔ مراد ساحرؔءِ دلءَ هم هنچیں حیال کیت پرچے که آ یک انسانے البت آ تالهءِ زنگءَ نه جنت آ الّمءَ نه ڈوباریت بلکیں اے آئیءِ نزءَ "گندگیں پیل” انت۔ همے گپءَ چوش درشان کنت:
عالمءِ زنگءَ بهتءِ ڈوبارگ
نزءِ من ساحرؔ ، گندگیں پیل انت
مراد وتی وشمیاتکاں پجاه کاریت وتی شدو بد ، واری و زند زبهریانی زمه واراں زانت چوش اش ٹک و نشان کنت:
ما که چو چنگیں کمانءَ ایں شُدءِ ساهار
بهر مئے دهرءِ مزن گردناں هونلاپ کتگ
کسوے کار نت که مهتر داؤدءِ چل مردیں چک بنت نمازءِ وهدءَ پت پیسر بیت چک پشتءَ ئے اوشتنت پت و چک هور نماز کننت یک روچے مهتر داؤدءِ دلءَ نمازءِ تہا حیالے کیت که گواهے دگه کس مئیت ما پت و چک وت بازیں کسی رهچار نه بئیں۔ وهدے سلام ئے ترّینت ئےِ،دیست ئےِ که چکانی سر چه سجدهءَ چست نه بیت دْرست دیم په چیر کپتگ انت بزاں هشک مرتگ انت۔ پتءَ مار اِت که منءَ پهراں گپتگ منی همے حیال حداءَ دوست نه بوتگ منءَ گپتگ ئے۔ هما دمانءَ دیم شکون کپت گوشت ئےِ ئے اے واجهیں حُدا! منی گناهاں درگْوز کن ، حداءَ آئی ئِ میار بکش ات جست ئے ئےِ کت که پدءَ وتی هما چلّیں چکّاں لوٹ ئے ئےیا یکے لوٹ ئے ئے ، چلینانی برکت ئے مان به بیت۔ واجه داؤدءَ گْوشت اے حُدا تئی دستءَ هرچے بیت کنت بلے نی من آ چلّیں چکّاں نه لوٹاں منءَ یک چکّے به دئے چلّینانی بودءَ ئے مان کن گڑا همیش انت که حُدا تهت روانءِ واجه مهتر سلیمانؔ بکشات که دْرواهیں دیھـ و ملاکت آئیءِ دستءِ چیرءَ اِتنت۔
چاکرو گوهرامءَ کمو گیش داں سی سالءَ وت ماں وت جنگ کت بلے اے روچی که میران کشگ بوت گڑا گوهرامءَ گْوشت:
چاکر! تو اگاں آزمانءَ پدگ بندئے
سر برءِ استوناں جن ئے تهتءَ
هپت زرو هپتاد کوه بگْوازین ئے
ڈاڈرءِ جمپاں په سرءَ زیرئے
نی هاریں میرانءَ په گدار گندئے
کشتگ من تئی نامانی ملک میران
پروشتگ من تئی رندانی کاهمیں دیوان
نی کنّوانی وهدءَ ئے نه شاکارئے
اسپرانی پیشکنزگءِ وهدءَ
دُژمناں سالونکیں دودا ایر جیگ کت برات ئےِ بالاچ ات که دنیگا ٹیبرو گْونڈ ات بْراتءِ کوشءَ واب و آرامءَ نه اِشت۔ کینگ ئےِ چه دلءَ نه کنز اتنت آ، بْراتءِ پادءَ سر گپتگ ات بلے بْراتءَ گوں جوریں هکّلےءَ لوگءَ چهر داتگ ات۔ همے گْونڈیں بالاچ وهدے هژدهمی سالءِ سندءَ رسیت بچار چے گْوشیت:
داں هژدهمی سالءِ سرءَ
من رستگ و جواں بیتگاں
تیرو کمانوں زرتگ انت
ماو نکیبو بوتگیں
ما میتگاں ایر کپتگیں
بیست کشتگوں تیگءِ رهءَ
بیست گوں دو گوشیں هنجرءَ
ده گوں تپر زینءِ رهءَ
ده گوں مزن ٹپّیں لڑءَ
سرهنگءِ هون انت میزریں
انگت تئی جستءَ کناں
واجه حُداءَ مهتر سلیمانءِ تہا چلّیں بْراتانی بودو برکت ماں کتگ ات اے همے بودو برشءِ برکت اَت که آ آزمانءِ دیمءَ بالءَ ات دیھ وملاکت آئیءِ دستءِ چیرءَ اتنت۔ گوں یکیں سرمچارو کنگریں میرانءِ ایرجیگیءَ چاکرءِ روچ ایرشت آئیءَ پروش وارت آئیءَ اے گپ منّ اِت ومار ات که آئیءِ هست و نیست میران ات په میرانءِ مرگءَ آئی ءَ گْوشت که:
ماں سرءَ عَرشی پریشتگ گریونت
ماں زرءَ اپسوز ورانت ماهیگ
دوداءِ مرگ یک پرّیں لوگےءِ یک بستگیں راجےءِ بربادی ات بالاچءَ شست مردواریں بلوچ ایوکءَ په سرهنگءِ بیرءَ کشت گوشت ئے انگت من دوداءِ هونءِ جستءَ کناں۔ ساحرؔ هم په وتی راج و زبان و زیدءَ هنچیں تاوانے که کرنانی کرن مارا کولنج کنت۔
برے برے دلءَ حیالے کیت داں زنڈیں دمانےءَ گوش ئے چاگردءَ یک وژدلی یے مان شانیت چم سارت بنت۔ دل گرکے جنت سر په مڑا برز چست بیت۔ ودلءَ گوشاں من سکیں نگبهتے آں ! بلوچی زبان و ادبءِ نوکیں دؤر من گوں وتی چمّاں دیستگ۔ ایشیءِ گواهیءَ یک رندے نه هزار رندءَ دیاں ، بلکیں داں زندگاں گوں مزنیں پهرے همے شاهدیءَ دیاں که من اے دؤرءِ مستریں وگچینی ندکار ، لچّه کار ، گشنده و ازم کار گوں چمّانء وت دیستگ انت یا گوں آیاں هم دیوان وهم زمانگ بوتگاں چه آیانی تب وآ سیت ، هیل وعادت ، مهرو کهرءِ درستیں جاوراں سهیگ و زانتکاراں۔
بلے همے کترهءَ پد دپوں جؤر بیت ، دلوں سیاه ترّیت دیدگوں چه ارسءَ کیل بنت گوں وت گوشاں اناں! اناں! من سکّیں شومےآں! اگاں چه من اے دورءِ چمدیستین و سرگوستیں شاهداں۔ په اے دؤرءِ مزنین سرانی همنیادی ءَ ٹهل کناں بلے اے دؤرءِ برزیں کلاتانی ڈرگ ، ماتکوهانی پرشگ ، پگرو سسّاءِ آزمانانی کپگءِ ندارگ هم همے چمّاں سگّ اِتگ همے دلءَ پج اتگ اَنت۔
چه منءَ مه لوٹ همبل هما وشیانی یاتاں
منءَ پروشتگ ناگمانی ، گمءِ بیم دهیں مزاراں
اے هما زمانگ ات که دنیگا من چه ادبءِ جنگجاهءَ کمے دیراتاں بلے په وتی زبانءَ بگْوش ئے هدوناک اتاں ریڈیو زاهدان وریڈیو کابلءِ بلوچی مراگش کزائیءِ نیشتگ اتنت۔ اگاں ترانگوں مه دْروهیت ریڈیو کابلءِ اے اولی دستونک ات که منءَ چه اے شنگجاهءِ دْرستیں بلوچی سوت و لچّهاں دوست ترات من په ایشیءِ اشکنگءَ بے تاهیراتاں:
پدءَ جمبر گمانی بندگءَ انت
منی کلّءِ سرا بچکندگءَ انت
اے دستونکءِ گشنده مردیں آدمے ات گوں هنچیں پرسوزمانیں زیملےءَ جتگ ات ئےِ که جانءِ پٹ پاد آتکگ ات انت۔ "جمبر” ءِ گال ئےِ جمّر گْوشتگ ات۔ همے جتک ءِ(شعر) ءَ رند "پدءَ جمّر گمانی بندگءَ انت” ئےِ پر ترّینتگ ات۔ گوں جهلءِ جُتکءِ اشکنگءَ گْوش ئے دل تْرکّ اتگ ات:
نه تْرکیت پرچیءَ بلبل تئی دل
کسے پلّاں بهارءِ سندگءَ انت
منی وتی جندءَ همے برزءِ دوئیں کڑی سک دلءَ کپتگ اتنت۔ هنچوش په بزانت هنچوش په زیمر ، من وتی دلءَ گْوشتگ ات دْریگتیں ریڈو چوٹیپءَ چهر دیگ بوتیں! من دمان په دمان ریڈو پشتءَ ترینتگ ات و همے دوئیں کڑیانی سرا کتگ ات هزار رندءَ گوشداشتگ اتنت۔ آ شپءَ که اے دستونک ریڈوءَ نه جتگ ات گڑا من ملورو بے تکانسر بوتگ اتاں۔ بزاں منی پرمائش پورو نه بوتگ ات۔
همے دستونکءِ کهربابند (مقطع) چوش ات:
کےءَ بچکند ات چار ات ساحرؔءَ را
پدءَ دردے دلءَ ایرنندگءَ انت
گوں ایشیءَ من ماراتگ ات که اے دستونکءِ لچّه کار ساحرؔ انت بلے سرجمیں ناموں انگت هم نه زانتگ ات و چوش اوں هم نه زانتگ ات که پاکستانءَ نشتگ ، ایران ئیگ انت یا اوگانستانءِ؟ هست و سلامت انت یا حُداءَ وتی مال کتگ؟ همے شکّ و گمانانی تها چیزکے وهد گْوست منی دل گوشیت 1975 ءَ ساحرؔءِ لچّهانی اولی دپتر "پاهار” منءَ دست کپت که 1970ءَ چاپ و شنگ بوتگ ات بزاں "پاهار” ءِ شنگیءِ پنچ سالءَ رند من وتءَ ادبءِ پڑءَ مار ات – نی من زانت که ساحرؔ هست و زندگ انت – کراچیءَ جهمنند انت و سرجمیں نام ئے (محمد) مراد ساحرؔ انت۔
اے کرنءِ هشتمی دهگ سیاستءِ بانداتءَ (سالے دو سال بے مه کن) په بلوچ راجءَ چه زنڈیں چکّاساں چکاسے بوتگ زوراکاں په زپت وزورءَ وتی دل نه رنجینتگ په اے بدزورانی بدزوراکیاں بلوچ راجءِ همسنتی و تپاکی چه راجدپترءِ نمیرانیں کرداں یک بےدروریں درورے – په اے زلمءِ بگیر (حلاف) ءَ دْرستیں راج چو ماتکوهاں مکّ و همنوارات – راجدوست و هسمائیں کنگراں په وتی راجءِ دیمپانی ءَ سرو مال نه پهریز ات – درّیں لچّه کارو ازمکارانی دیواں جنگی سنگرو بومه ات انت – همے ادبی جنگجاه و بومهانی تها من گوں ساحرؔو ڈیک دات ساحرؔ گوشگءَ ات:
ایوکءَ ساحرؔءِ مرگءِ گمو اندوه نه انت
انگتءَ باز تئی هیسی سرءِ هیرات بینت
دیمترءَ گوشتگ ئے:
دردے که تئی مهرءِ بر انت
تام ئےِ چه شهدءَ وش تر انت
چه 1975ءَ بگر داں جولائی 1998ءَ ما و ساحرؔءَ یکیں جلگهیں شهر کراچیءَ زند گوازینتگ ، بنگیجءَ بگر تانسر روچ په روچ نزیک تر بیان بوتگیں برے لچّه گوشی دیوانےءَ برے رهگوزی برے آ وت آتکگ برے من آئیءِ چارگءَ شتگاں کم و گیش ماهے دو برءَ یا دوماهءَ یک رندے الّمءَ دوچار کپتگیں۔
1985ءَ رند ساحرؔ سکّیں نگیگیں زندے گوازینتگ لوگ مشکل وجنجالاں سک اڑینت ، جاوراں پریشان کت چکّءِ نادراهیءَ گیشتر گم جت گهدل کت – آئیءَ وانگ ونبیسگ وتی جاگهءَ ، ادبءِ پڑ یک وڑے یلو داتگ ات۔ راجدوستو زبان دوستاں ساحرؔءِ سرءَ کپتگیں مشکل وگْرانی مار اِتنت۔ په آئیءِ دردانی درمان کنگ همدست وتپاک بوتنت – ساحرؔءَ دل اڈی اش دات تا که آ وتءَ ایوک وتهنا مه ماریت ۔ "بلوچی لبزانک” ءَ وتی سلاهکاری دیوانءِ کماش کت۔ سیدهاشمی اکیڈمیءِ شنگ کتگیں آئیءِ لچّهانی دومی دپتر "چیهال” ءَ چه سرکارءِ نیمگءَ داد (انعام) رس اِت۔ مزن هور (خلیج) ءِ زبان دوستاں آ مزن هورءَ لوٹائینت و آئیءِ شرپءَ دیوان کت۔ مراد ساحرؔ راجی مهرو تسلایاں نوکیں زندے بکشات آئیءَ ملکموت جواب کت اگاں راجءَ دلبڈی مه داتیں ساحرؔ چیزے سال پیسر مرتگ ات۔
دسمبر 1993ءَ مراد ساحرؔ ءَ منءَ ڈکّ وسک کت من په بلوچی لبزانکءَ همک ماه چیزے نه چیزے به نبیسان من گوں آئیءَ لبزو کبز کت گڑا همک ماه یا په همک تاکبندےءَ چار کشک کش ات و دات که انگت گراں۔
جنوری 1994ءَ رند ما گوں یک ودگرءَ سک نزیک بوتیں هپتگے یک رندے دو رندءَ لازم گوانکو (فون) ءِ سرءَ گپ جت۔ گوانکوءِ تہا برے وهدے لچه گوشی دیوان هم ردو بند داتگ ات۔ یک روچے من وتی یک دستونکے گوشگءَ اِتاں آئی ءَ گوشدارگءَ ات آسرءَ گوشت، ایشیءَ په همے ماهءِ بلوچی لبزانکءَ راه به دئے۔
18 جولائی 1998ءَ من ملکءَ سرگپتگ اتاں بسءِ ٹکس گپتگ ات که همبلےءَ یک نه وشّیں حالے منءَ دات۔ گوشتئے که بلوچی ادبءِ نوک باهندیں لچه کار چراگ لاشاری بیراں بوتگ منءَ گوش ئے دردئے پتات۔ آئیءِ مرگءَ چیزے روچ گوستگ ات که منءَ اے حال رس ات گوں دوریں دلے ملکءَ شتاں۔
16 ستمبر 1998ءَ پدءَ کراچیءَ واتروں کت۔ دلءَ ات که مرچی یا باندا چراگءِ پرساں رواں چما دیمءَ ساحرؔءَ سرے جناں دگه هم بازیں همبلے گندگیگ انت که منی آیگءِ حالءَ سهیگ نه انت همے گرٹیانی تهءَ اِتاں که 19 ستمبرءِ روتاکءَ من مراد ساحرؔءِ بیرانیءِ شومیں حال ونت گْوش ئے دو جمکیں تیرے منی دل و سر جگراں ماناتک زانتکاریں بلوچاں گوشتگ:
دلسریں کاڑو دلجمیں اولاک
په هوس پیداگ نه بنت هر روچ
دلسریں کاڑانی بدل گار انت
دلجمیں اولاک په گبر باز انت
مروچی بے مراد ساحرؔءَ گْوش ئے وش نه انت بلوچ راج چه یک ایماندارو راستگوشیں انسانےءَ په بنکی زبهر بوت۔ بلوچی زبانءِ یک بے دروریں دردوارو گموارےءَ مارا رمبینت۔ کراچیءِ ادبی دیوان بے آئیءَ بے سپاه انت۔ اے بے تاهیریں دلاں چتور به ترهینیں که په ساحرؔءِ گلیں نیاداں چو بلّی کپوتاں نال انت:
مئے مریاں گوں پهتهیں گیساں
مئے پلاٹاں گوں کرکیں گورکاں
میش پرا ترادانءَ زر انت بوریں
زال پرا اپسی کهن دلا رامیں
بور گرّ انت په کلبری داناں
مارا ساحرؔ یلو داتو شت نی مارا بائد انت که ما همائیءِ ایر کتگیں چیدگانی پدءَ وتی مرادانی منزلءَ شوهاز به کنیں وتی شهدیں زبانءَ به پهریزیں – په راجءِ همدست و تپاک کنگءَ به تکشیں وتی ماتیں گلزمینءَ ماں بدیں جورانی دستءَ مه دئیں اگاں ما چوش کت گڑا بزاں ساحرؔ زندگو نمیران انت اگاں نه!
سستگیں ساه په کڈّناں پیوست نه بیت
آ گلیں ڈمبانی میار ، نی پدءَ هست نه بیت
٭٭٭

جواب لکھیں

آپ کا ای میل شائع نہیں کیا جائے گا۔نشانذدہ خانہ ضروری ہے *

*