بنیادی صفحہ » نوشتانک » میر گند ‘‘ ءِ سرا چندیں رہگوزی گپّ……اے آر دادؔ

میر گند ‘‘ ءِ سرا چندیں رہگوزی گپّ……اے آر دادؔ

 

’’میر گند ‘‘ سید ہاشمی ءِ ہما کتاب انت کہ 1969 ءَ ندکار شنکار ءِ نیمگ ءَ چاپ و شنگ بوتگ۔ سید ءِ اے کتاب ءَ نوکیں پدریچ ءِ ندکار چو آئی ءِ بنگیجی لچّہ کاری ءِ دپتر اں آشنا و سہیگ نہ انت۔ یکے وَایش انت سیّد ءِ زیکیں بازیں کتابے مرچاں دست نہ کپنت دومی مارا اے شوہاز ءَ اوں نہ گپتگ کہ بچاریں 1951 یا اِشی ءَ چہ رند ءِ زمانگ ءِ مردماں چے نبشتگ ۔ داں زیکیں لبزانک ءِ راجدپتر راست و تچک نہ بیت نوکیں لبزانک (بزاں مرچگیں لبزانک) ءِ ارزشت و بستار نہ گیشّ ایت ، پمیشکا ما مدام اشکرتگیں و رہگوزی گپّانی سرا اوشتاتگیں ۔ چندیں سال پیش من واجہیں نویسندہے ءَ چہ آئی ءَ سیّد ءِ چندیں شعر تاک و ماہتاکاں دیستگ اَت و آئی ءِ ازم و لچّہ کاری ءِ سرا وتی آہری گپّ جتگ اَت۔ من کہ آئی ءِ دیم ءَ وہدے اے شعر ونت۔

داں کہ جل ماں تئی دریاہیں دل ءَ آچ نہ بیت

پہ تئی بانوراں گُلیں تنگہیں پرداچ نہ بیت

ہبکّہ بیت و پرس ات ئےِ’’ اے کئی شعر اِنت‘‘’’ من گشت‘‘’’اے ہما شاعر ءِ شعر اِنت کہ تو نہ ونتگ و آئی ءِ بارہ ءَ چو حدا ءِ حکم ءَ وتی آہری گپّ جتگ‘‘۔ باید وَ ایش اِنت کہ یک مردمے ءَ ما بازیں رنگے ءَ بہ چار یں و بہ وانیں نی وتی گپ ءَ بہ جنیں چریشی ءَ نہ ایوک ما نبیسگ ءِ ہکّ ءَ ادا کنیں ( بزاں نبیسگ ءِ لوٹاں پورہ کنیں ) بلکیں ہما کس کہ آئی ءِ سرا نبیسگ ءَ ایں پہ آئی نوکیں گپّ و جست دیم ءَ کاینت۔ لبزانک زہر وحسد ، بے بُنیں کسمانی نام نہ اِنت بلکیں گوں مسال و دلیل گپّ ءَ گیشینگ ءِ نام اِنت ، دلیل ءَ گوں گپّ ہما وہدی کیت کہ نبشتہ کار ءِ گورا پہ نبیسگ ءَ چیزے بہ بیت ۔ درجَنگ و پَریچگ ، نزاّرگ و معنا بکشّگ مشکّلیں کارنت پمیشکا بلوچی لبزانک ءَ کسے ءِ سرا اوں تو اے رنگیں نبشتانکے دیست نہ کن ئے بلکیں ایوک ہما تئی گپّ و درشان انت کہ کسے اوں بہ لوٹیت اے کار ءَ کت کنت منی گپانی راست کنگ ءَ نوکیں شاعرانی ہما پیشگالاں بوان اِت کہ شعر ءِ سرا شعر نویسگ بیتگ اَنت۔

’’پلانی ءِ (وانوک ادا کسے ءِ نام ءَ اوں بیار یت باکے نیست) شاعری وتی وہد ءِ رستگیں کلاتانی ہما چراگ اِنت کہ نزوریں چم اِش چار ات نہ کنت ‘‘ اے مسال من چہ وتی نیمگ ءَ دات پمیشکہ کہ اے رنگیں پیشگال ہمنچو نبیسگ بیتگ کسے کجام وہد ءَ بلوٹیت نام ءَ بدل بکنت پدا ہما گپّاں بہ نبیسیت کہ دگرے ءِ بابت ءَ نبشتگ اَنت ئےِ اوں رد نہ بنت۔ پدا رد انک چد و مستریں کسّہ یے، آئی ءِ بابت ءَ گیشینتگیں گپّے وَ بیت نہ کنت یکے وَ ایش اِنت ما اے زانت نہ کنیں کہ مئے ردانک ءِ دود و رسم کجا بنا بنت و کجا آسر بنت ۔ و شر و حرابیں ردانک ءِ حدّ و سیمسر کجا جتا بنت و کجا یکجاہ بنت پرچا کہ ردانک ءَ دنیگا مئے گْورا وتی پاد میھ نہ کرتگ انت کہ ما چہ ہمیشاں اے گپّ بہ گیشینیں کہ اے شریں ردانکے و آ،حرابیں ۔

روایر نندی نگد ءِ رہبنداں بہ زیریں و ما اگاں وتی ردانک ءِ تہر یا فکشن ءَ بہ چکاسیں بگندے گپّے جت نہ کنیں بلے اے پما یا مئے ردانک ءَ پہ اوں راستیں گپّے بہ بیت چو کہ محمد بیگ بیگلؔ ’’میر گند‘‘ ءَ اے ہاترا کتابے سرپد نہ بیت کہ ایشی ءِ تہا ’’ ہرچ نبشتانکے کہ نزّآرگ بوتہ آ واقعاتی پد مہ پدی اتبار ءَ ہمگرنچ و ہم سنگ نہ اَنت انچو مالوم بیت کہ واجہ ہاشمی ءِ اے نبشتانک وہد پہ وہد ، برے چاگرد ءِ تاڑ و تیلانکاں ، برے ہمدل و ہم ستکیں دز برادرانی بے کماری ءَ برے چہ وتن ءَ دوری ءِ احساس ، برے راج ءِ ناتپاکی و راج واجہانی راجگواری ءَ، برے نہ کٹوکیں وشیانی امبازاں گرگ ءِ بے تاہیری ءَ ‘‘۔(زمانہ کراچی نومبر 1971)۔

محمد بیگؔ ءِ گپّانی تہا فکشن ءِ ایراد ءِ رد ءَ یک و دو جُست ہست اَنت کہ ہمیشانی نہ بوہگ ءَ آئی ءِ نزّ ءَ سسّا ساچ ءِ ارزشت پشت نہ کپیت۔ یکے ہمیش داں واکیات وت ما وت ءَ ہمگرنچ و بندوک نہ بنت ، ادا وا کیاتانی وت ما وت ءَ بندوک نہ بوہگ ءِ یک بزانتے ہمیش بیت کہ پلاٹ نیست، بزاں اولی واکیات ءَ گوں دومی واکیات ءَ گوں سیادی نیست ۔ اے گپّ زیکیں کلاسیک فکشن ءِ رد ءَ ارزشتے داریت بلے نوکیں فکشن کہ آئی ءِ سیادی گوں ہب زانش ءَ اِنت ، و ہب زانش ءَ انسان ءِ ساڑا گیشینگ نہ بیت بزاں نیکراہ نہ اِنت کہ بگْوشے انسان ایش انت و آہر ءَ چوش بیت بلکیں انسان یک سپرے کدی چے رنگ ءَ بیت اشِی ءَ آوت گیشّینت و معنا کنت یا چو البئیر کامیو ءِ ساڑا ءَ کہ آئی ءِ وس ہچ جاہ ءَ نہ روت، انچو آئی ءِ پیداک بوہگ ءَ ہچ وس و واک گون نہ بوتگ انت۔ اَنچو مرگ ءِ بابت ءَ اوں نہ زانت۔ گڈا چتور آ وتی وس و واکانی حدّ و سیمسراں بہ گیشّینیت۔ پمیشکا نوکیں فکشن ءِ تہا مانگیشتگیں ( ادا پیچیدہ ءِ معنا ءَ کار مرد بوتگ) پلاٹ ءِ بدل ءَ تچک و سادگیں پلاٹ کارمرد بوت تچک و مانگیشتگیں پلاٹ ہما انت کہ اولی واکیات ءِ گوں دومی واکیات ءَ محکمیں سیادی یے بیت، و تچکیں پلاٹ ہما انت اولی واکیات ءَ گوں دومی واکیات ءَ سیادی نہ بیت۔ بزاں ما اے زانت مہ کنیں کہ بچک اے آزمانک ءِ تہا گنوک انت پرچی گنوک اِنت؟ بلے مانگیشتگیں پلاٹ ءِ تہا ما زانت کنیں کہ بچک کجام جاوراں یا چونیں گپّے ءَ گنوک کرتگ۔ ’’ میر گند‘‘ ءَ تہا ہما سادگیں پلاٹ کارمرد بوتگ بلکیں ما اشی ءَ سرجم ءَ سادگیں پلاٹ ءِ اوں نام ءَ نہ دئیں پرچا کہ اشی ءِ کارست میر گند کہ اول باب ءَ چہ درا بیت کہ نا امیت انت، دلپروش اِنت پمیشکا کہ آئی ءِ دیم ءَ بازیں جستے ءَ سر کش اِتگ یکے وَ دراں ڈیھ اِنت ، چہ وتی ملک و مردماں چہ دیر اِنت ، دومی آئی ءِ دزبرادر و ہمراہ آئی ءِ سرا شکی انت ، سیمی آئی ءِ راجواجہ وتی جند ءِ مردماں وت پُلگ و ورگ ءَ انت۔ اے جاوراں آئی ءَ را یک نیمگے نیکراہی مردمے کتگ دومی ہمے دلپروشیاں آئی ءَ را اے جیڑگ ءَ لاچار کتگ کہ آ وت ءَ، و وتی اندر ءِ راستی ءَ بزانت۔ اگاں میر گند ءِ کارست ءِ پجیگ ءَ ہر درائیں باباں یکجاہ بوان ئے گڈا زانگ بیت ’’میر گند‘‘ یک سرجمیں کتابے کہ مردمے ءِ تہی و ڈنّی ، ملکی ، زبان، رسم و راہانی ، نیکراہ ءِ رِد ءَ یک رودپترے (ڈائری) بلے اے رو دپتر ءِ تہا ایوک ہما روچ ءِ کسّہ نہ انت بلکیں گوستگیں زمانگ ءِ آئی ءَ دلپروش کننت کہ واب گیج (گولی) بہ وارت و وتی کسّہ ءَ آسر بکنت و برے برے آئی ءِ دل ءَ کیت کہ ہمے عزاباں کشکِے بہ رندیت و سپر بکنت۔ دومی گپ کہ محمد بیگ ءِ نبشتانک ءَ چہ درا بیت آ ایش اِنت کہ اے کتاب سیّد ءِ وتی زند ءِ بُتے (عکسے) ۔ محمد بیگ اے گپّ ءَ اے ہاتر ا جنت کہ آئی ءَ سید نزیک ءَ دیستگ آئی ءِ زمانگ ءِ لبزانکی چست  وایر ، نہ وشی و دلگرانیاں سرپد اِنت پمیشکا آئی ءَ میر گند ءِ بُت و سیّد یکیں مردم گمان بیت و آئی ءِ حیال ءَ اے درائیں واکیات سیّد ءِ وتیگ اَنت میر گند ہما وت اِنت بلے آ کس ءَ کہ سیّد نہ دیستگ آئی ءِ زمانگ و زند ءِ کسہاں سرپد نہ اِنت آ میر گند ءَ اے حساب ءَ نہ وانیت کہ بیگ اش سر پد انت۔

زاناں اے المی اِنت کہ فکشن ءِ تہا کسے وت ءَ میاریت و بیان مہ کنت یا دنیا ءِ مزنیں فکشن و آزمانکانی تہا کارست و واکیات ندکار ءِ وتی چم دیست و سر گوست نہ بنت؟ یا آئی ءَ ایوک دُور ءَ اوشتاتگ و اے چیز نبشتگ انت؟ یا آ وت گون بوتگ؟ آ وت ہمے کارستانی چارگ ءَ نہ جنت؟۔

دنیا ءِ فکشن ءِ رد ءَ دوئیں جستانی پسّو دست کپنت۔ کسے ءَ وت ءَ گستا کتگ و نبشتگ کسے وت گون بیتگ و چیزے نبشتگ ئےِ بگندئے آ اوں وتی نزیکیں مردماں زانتگ انت کہ پلاں گدار یا آزمانک ءِ تہا ہمے نویسندہ ءِ جند اِنت۔

شولوخوف ءَ دستوفسکی ءِ باروہ گوشتگ اشی ءِ گدارانی با مرد اے وت اِنت۔

بلکیں تب زانتانی گْورا چونا ہا لبزانک تہی چیزے ، نبشتہ کار ءِ اگاں بُت گون نہ انت، آئی ءِ تب و میل ، آئی ءِ دوست و نادوستی ، آئی ءِ نادْراہی و بیماری الّم گون کپنت۔ چو کہ ’’میر گند‘‘ ءِ وانگ و زانگ ءِ وڑ و پیم باز اَنت کسے اگاں اِشی ءَ سید ہاشمی ءِ زند ہال ءِ جلشکے سرپد بہ بیت و بہ وانیت یا گدار کے ءِ (ناولٹ) بستار ءَ بہ وانیت پرچا کہ اشی ءِ تہا ہچ جاہ ءَ سید ہاشمی وتی نام ءِ بستار ءَ بنجاہی و جہلی کارستے ءِ بستار ءَ گون نہ اِنت ایوک یک جاہے ءَ میر گند ءِ دیم ءَ آئی ءِ دستونکے کپیت

گروک ءَ بے جُڑ ءَ کل ءِ دپ ءَ شہم ات دوبر دوشی

پدا کرت ئےِ منی پرمہنتیں دل چیر و سر دوشی

بلے آہاں کہ سیّد نزیک ءَ دیستگ و زان اَنت ئےِ بگندے آہانی دل ءَ میر گند سید ءِ چارگ ءَ بہ جنت۔ دنیا ءِ فکشن ءِ رِد ءَ اے رنگیں مسال باز انت چو کہ صادق ہدایت ءِ ’’بوفِ کور‘‘ سلیم اختر ءِ نز ءَ آئی ءِ زند ہال اِنت بلے دنیا ءِ بازیں مردمے آئی ءَ مرچیگیں نوکیں فکشن ءِ شریں وانگی یے سرپد بیت و وانیت۔ اسل ءَ باز بر ءَ ’’من‘‘ یا گیشّتگیں کارست ہمے رنگیں شک پیداک کننت۔

چو ’’نازک‘‘ ءِ رنگ ءَ سید ہاشمی ’’میر گند‘‘ ءَ اوں نامے دات کنگ ءَ نہ اِنت آ اے گپّ ءَ وانوکانی سر ا یلہ کنت کہ ایشی ءَ وت چیزے ءِ نام ءَ بدنت ، البت آئی ءِ دل ءَ کلہے اے گپّ ءِ گمان ہست کہ آ ایشی ءَ رم ءِ (ردانک) یکشلیں کتابے سر پد بیت۔ ادِ ءَ اگاں آئی ءِ یکشلی ءِ سرا گپّ بہ کنیں گڈا ہمے گپّ دیما کیت کہ سیّد ’’میر گند‘‘ ءِ سرہالاں جتا و گستا نہ کنت بلکیں اشاں یک سرہالے و بنگپّے سرپد بیت پرچا کہ زیکیں فکشن ءِ دود ءَ باب درباب ءِ گدارک و گدار باز اِنت۔ و دومی آئی ءِ دل ءَ اے گپّ اوں ہست کہ چرے آزمانک ءِ مِنّت ءَ بلکیں اے دگہ سکین بزیر نت و اے نیمگ ءَ بیا اَنت۔ بزاں آ وتی ’’میر گند‘‘ ءِ سرا پہر نہ بندیت بلکیں آئی ءِ نزّ ءَ اے کار پہ دگراں سکینے ءِ ہاترا نبیسگ بوتگ۔

ما اِشی ءَ ناول (ہما تہر کہ اشی ءَ باز بر ءَ دْراجیں آزمانک گْوشنت) اوں گشت کنیں بلے چو کہ اشی ءِ تہا واکیات باز اَنت۔ تہی و دری بازیں چست و ایرے ءِ سرا جیڑگ اوں باز اِنت ، دومی وانوک ءَ پہ نہ اشی ءِ تہا بنداتے است نہ آسرے ، کسّہ اَنچو نیام ءَ بندات بیت کہ میر گند بزگی ءِ سرا گپّ ءَ انت و آسر ہمودا بیت کہ کارست ءَ نوک جیڑگی اِنت کہ منی و بہاولپور ءِ مَروک ءِ نیام ءَ دگری چی اِنت؟ ۔ و انسان ءَ پرچی وتی واہگانی منزل نسیب نہ بیت؟ سیمی ایش انت کہ کارست بازیں جستے ءَ گوں دیم پہ دیم اِنت۔ یکے ، لبز و آئی ءِ پژدر ءِ کسّہ، یکے ہدا و آئی ءِ باگیں بہشت، یکے راج و آئی ءِ راجواجہ ، یکے کازماس و انسان ءِ سپر ، آئی ءِ بوجگ و معنا کنگ ، زند و آئی ءِ رنج و بازیں کسانکیں کسّہ ہمے یکیں کسّہ ءِ تہا سر کشٗنت بلکیں میر گند نگیشّتگیں مردمے یک نیمگے آئی ءَ وتی مرچیگ ءِ گم ءَ اوں گپتگ دومی آئی ءِ گوست اوں پہ آئی ءَ نہ شموشیں کسّہے۔بیا نوں ہمے گدارک ءِ سیل ءَ کنیں ، یک چیزے اِشی ءِ تہا دم پہ سہت گمان بیت کہ میر گند وتی لبز ءِ معنا ءِ بستار ءَ باز شاہگان اِنت کہ یک نیمگے ایرت چاریں مردمے ءِ معنا ءَ اوں دنت، کس ملیکے ءِ اوں معنا ءَ دنت ، وش و شر گندگ ءِ اوں معنا ءَ دنت۔ بلے کسّہ ءِ اندر ءَ میر گند کس ملیکے نہ اِنت بلکین شرگند و ایرت چاریں کارستے ہمے ایرت چاری ءَ چہ آ ہر واکیاتے ءِ پژدر ءَ آزگ سمایے بیت۔ میر گند واب اوں گندیت، بے سوب اوں بیت، نیکراہ ءِ اوں ہمراہ اِنت۔ راج ءِ ورناہانی بے سمائی ءِ گلگ ءَ اوں کنت ’’ وانندگ درآمدیں زند آدینکے ءِ مہراں گرپتار انت‘‘۔

کارست ءِ جند وتی راج ءَ باز دوست داریت اِشی ءَ آ چہ ہما پیر مرد ءِ زبان ءَ درانگازیت کہ یک حسابے ءَ گْوشے چہ درنگیب ءَ آؤکیں بزرگے کہ آئی ءَ کلوہے گون اِنت ’’ بے واجہیں راج و بے راجیں واجہ ہر دو تاہاپ ءَ کپنت‘‘۔ میر گند ءِ بنداتی سرہال ’’اشکندیں ارمان‘‘ اِنت کہ اشی ءِ تہا میر گند چہ وتی ملک ءَ دور نشتگ و گوں وت ءَ گپّ ءَ اِنت یا گوشے تاکے نبشتگ و آئی ءِ دیما انت ہمائی ءَ وانگ ءَ اِنت یکے ایش کہ دوگم جتیں کُلانی تہا وژدلی پہ اے ترس ءَ سرے ہم نہ جنت کہ نبا پولنگی یے بہ چنت‘‘۔دومی ایش ‘‘وژدلیں چارکُلّاں گوں تہاری ءِ مانشانگ ءَ یک مزنیں بے تاہیریں جاک و جیکّ و چست و ایرے بنگیج بوتگ اَت کہ گوں سر شپ ءِ کُٹگّ و اول پاس ءِ بُنگیج ءَ ایرماد بیان اَت‘‘ ہمے بہر ءِ تہا چندیں انچیں نشانی ہست انت کہ باز بر ءَ آئی ءِ نزیکیں مردماں میر گند سیّد گمان بیت ۔ یکے وَ پمیشکا کہ میر گند چو سیّد ءِ واب ءَ بازیں چیزے ءِ ہب و شوک ءَ داریت چو کہ زیمر، دست چاری، لبز و آہانی معنا ءِ گیشینگ و شوہاز ، و آئی ءِ بے سوبی و نادْراہی، ’’ پہ آئی ءَ مرچی زندمانی ءِ وڑّ ءَ دوستی ءِ بور ءَ پد ءَ دست پروشے وارتگ اَت ، چوناہیگا آئی ءَ سرجمیں گوستگیں زندمانی چہ اے رنگیں دل پروشیاں سرّیچ اِنت بلے بزاں اے چہ دْرستاں تاجگ تریں ٹپّے اَت کہ اے دمان ءَ ہچ چوشیں چیزے نیست اَت کہ آئی ءِ کُداِتگیں زرد ءَ کمے بہ ترہینیت‘‘۔ اشکندیں ارمان ءِ تہا کلمکار بندات ءَ میر گند ءِ جیڑگ ءَ بیان کنت کہ آ وتی ملک و مردماں یات کنگ ءَ انت آہانی بزگی و شدلاپی آئی ءَ توریت۔ہمے تورینگ و گمجتی بازیں نیمگے ءَ سر کشنت، جند ءِ نادْراہی ، ملک ءِ یات ، و آئی ءِ بازار ءَ نندوکیں مردمانی شپ و روچ ، آئی ءِ وتی ہب و چاڑانی نا سرجمی ءِ غم کہ ہچ سہتے ءَ اوں ترہ اِت نہ کنت ہمے نا تاہیری ءَ گوں سنگتے ءَ نمدی نبیسگ ءَ تاہیر دیگ لوٹیت۔ ’’نمدی‘‘ ءِ تہا نبیسیت کہ منی و تئی نیام ءَ اے تہاری ءَ کہ سر کشتگ نہ اِشی ءَ تو وت ءَ میاریگ کن ئے نہ من وت ءَ ’’ من ترا میاریگ کت نہ کناں پرچا کہ اگاں من اے رنگیں کارے بہ کناں منی دل ترکّیت وت وت ءَ میاریگ کنت‘‘ پدا میر گند ہمے کاگد ءِ تہا سنگت ءَ وتی ٹکّ، چاگرد ، راج و ہمیشانی سرا گپّ جنت، وتی زیکیں دودانی گپّ ءَ جنت کہ پیش ءِ زمانگ ءَ مردمانی گورا میار جلی، مہمانداری، ہمدلی، ہمتپاکی، پہکدلی، مزنیں چیزے بوتگ بلے مرچی زرّ ءَ آہانی جاگاہ گپتگ۔ یکے آئی ءَ (میر گند) وتی پشت کپگ ءِ گم و دومی سرجمیں راج ءِ ڈبہ گْوشے آئی ءِ کوپگان انت پمیشکا داں مرچیگ ءَ سہتے وشی اوں نہ دیستگ ئے۔

نمدی ءِ ہلاس بوہگ ءَ پد آ وتی اسل گپّ ءَ زاہر نہ کنت آ بازیں جستے ءَ گوں اڈ اتگ اے نمدی ءِ تہا آ اے گپّ ءَ اوں جنت کہ آئی ءِ ورنائی ءِ لہڑ ہلاس بوتگ ہما کہ (سنگت ءَ گْوشیت) تو زی دیستگ۔

میر گند ءِ ہمے ’’اشکندیں ارمان ‘‘ ءِ چندیں رِداں چہ سہرا بیت یا وانوک زانت کنت کہ میر گند چونیں مردمے وانوک ءِ دیم ءَ میر گند ءِ بُت و سپا (شخصیت) یا بگْوش آئی ءِ عکس درا بیت کہ آ چونیں جاورانی دیمپان اِنت۔ اے گپّ پہ فکشن ءِ ازم ءَ وت جوانیں گپے کہ کلمکار ءِ دوئیں رداں چہ کارست ءِ تب و سورت درابنت (بزاں وانوک ہمے گپاں چہ سرپد بیت کہ میر گند چی یے)

ہمے اولی سر ہال ءَ پد آوکیں در و باب میر گند ءِ ہما زانگ و سرپد بوہگ ءِ شوہاز اِنت کہ برے مرگ ءِ منّتاں گرگ لوٹیت برے نیک راہ ءِ نیمگ ءَ سر کشیت و برے وتی ہستی ءَ معنا کنگ ءِ ہاتر ا دانائی و زانتکاری گُشتن نبیسی ءَ گوں دز گٹ اِنت۔ ہمے سہتاں برے برے اَنچو بے وت بیت کہ آئی ءَ سما نہ بیت کہ آئی ءِ دیما نشتگ و آئی ءِ گپّاں گوشدارگ ءَ اِنت۔

’’لوٹگ‘‘ اے در ءِ تہا آ وابے ءِ تہا سپر کنت آ باگیں بہشت ءَ چہ رند وتی زند وحدا ءَ چہ پریات کنت و ’’وشی‘‘ دوئیں نیکراہی باب انت کہ گوں ’’ حدا ترسین مردم‘‘ یا کسہا ہانی بابت ءَ اَنت۔

’’شانزدہ‘‘ ءِ تہا میر گند جیڑان جیڑان ءَ شمبے ، شوم ، و شانزدہ ءِ کسّہ ءَ کنت کہ آئی ءِ نزّ ءَ مردم چہ شکپال ءَ کدی جتا نہ بنت دومی نیمگ ءَ آئی ءِ وت جیڑگی ہمے گْوشیت کہ روچ یا لبز وت ہچ شوم نہ اَنت بلکین ہما واکیات اشاں پولنگ کنت ( میرگند ءِ ہمے یکیں گپّ وت مزنیں بنگپّے ) اد ءَ چہ پد آئی ءِ وت جیڑگی ہلاس بیت کہ بیان کنوک دیما کنزیت و درائینت کہ میر گند پد ءَ وتی جند ءِ ترانگ ءَ کپیت کہ چہ گپّے ءِ شوہاز ءَ سرئےِ ماں گال ، روچ و ماہانی شر و گندگی ءِ پٹ و پول ءَ کپتگ۔ ہمدا کسہ نویسّ ’’ شانزدہ‘‘ ءِ تلازمہ حیال ءَ گوں میر گند ءَ شانزدہ سال پیسر ءِ کسّہ یات کیت۔ میر گند ءِ ہر بابے ءِ ہلاس بوہگ ءَ پد اوں بازیں چیزے پشت کپیت۔ اے رنگیں گونڈ گرگ اگاں چہ آزمانک ءِ تب ءَ سہرا کنت بلے آئی ءِ ہر بابے ءِ تہا ہر واکیات ءِ پشت ءَ بازیں واکیاتے درا بیت۔ لاچار کنت وانوک ءَ کہ آ اولی در ءَ گوں دومی در ءَ ہمگرنچ بکنت و بوانیت۔

’’راجواجہ‘‘۔

بیان کنوک گْوشیت کہ میر گند ءَ چہ واب ءَ بست کت۔ دْریگتیں آئی ءِ وپتگیں بہت و بہریگ ءَ بست بوتیں ، آئی ءِ ملک و ملک ءِ راج ءَ بست کرتیں کہ پہ سرجمیں مسکیں ڈگار ءَ نوکیں مستاگے اِت۔ راجواجہ ءِ تہا میر گند ءَ یکبرے پدا گوست یات کیت کہ تیلی کندیلے ءِ دیم ءَ نشتگ اَت گوں وتی برات ءَ بنگیجی در بری در ونت ءَ وانگ ءَ اَت بچار کہ ہمے سہت ءِ چون ندارہ کشّی ءَ کنت۔

’’ہر دوئیناں گوشوئیں کلاہ سر ءَ اَت زمستان و سارت اَت۔ ہمے گوشوئیں کلاہ چہ سند ھءَ پہ اشاں سوگاتی دیم دیگ بوتگ اِت اَنت اشانی سر بر ءَ بُل ءِ جاگہ ءَ ، و چاریں کانٹان و گوشانی جاگہ ءَ سیاہیں پژمی پُل ہم پر اَت۔ جند اش گُد ات بلے چو کہ نپا ءَ تہا پژم مان اَت کہ زمستان ءَ باپ انت‘‘۔ میر گند مدام وتی کوہنیں ترانگاں کاریت و راج ءِ بے سوبی ءَ گوں ہمدپ کنت ہمے حیال و جیڑگانی تہا بچار آ وتی ملک و جاہ ءِ واجہ نہ بوہگ ءَ چوشیں وابے ءِ درانگاز یت۔

’’یک برے جہدئےِ کرت کہ واب بہ کپّیت بلے اے آئی ءِ وسی گپّے نہ اَت اے پہنات وآ پہنات ءَ لیٹ پہ لیٹ ءَ رند ادارکے اُبینگ بوت، ہمے گونڈیں اُبینگ ءَ آئی ءَ دیست کہ آ انچیں ملکے ءَ انت کہ گْوش ئے زاناں دیستگ ئےِ بلے پدا ہم آئی ءِ نہ اِنت ہمے ملک آئی ءِ وتیگ اِنت بلے زاناں اِش وتیگ نہ انت واجہ چوشیں گپّاں اِد ءَ مجن کہ جند ات جنَگ بیت اے ورناہاں ہمے درآمدانی زبان ونتگ و اشانی ہر چیزے ءَ پہ وت پہر زان انت تو پرچا وت ءَ گوں اے بداں روک کن ئے؟‘‘۔

’’آ، و ہمراہ‘‘

اے بہر ءِ تہا ہستی و جوہر ءِ گپّ ءَ جنت۔ اے در ءِ نہ ءَ آ وتی کوہنیں دپتراں پٹّیت کہ جوانیں گپّ اش نبشتگ کہ آئی ءِ نزّ ءَ داں تو اندر ءِ سیل ءَ درنیائے یو رند ءَ معنا کت نہ کن ئے۔

’’اگاں تو بام ءِ آسگ ءَ گندلان ئے بزاں تئی زندمانی ءِ پُلّ آس ءَ کپتگ‘‘۔ اِد ءَ میر گند گوں وتی سنگت ءَ نشتگ کہ آئی ءِ گپّاں گوشدارگ ءَ انت ہمیشی ءِ اندر ءَ میر گند ءِ حیال ہمیش اِنت کہ آئی ءِ ہمراہ آئی ءِ گپّاں چو مریدے ءَ گوشدارگ ءَ اِنت و ہچ نہ گْوشیت پرچی ، لوٹ اِت ئےِجست بکنت کہ ہمراہ ءَ جست کت۔

’’ترا مرچی چون اِنت‘‘۔

آئی ءِ ہمراہ ءِ اے یک اناگاہ و بے گتیں جست ءَ میر گند گوں وت دلگوش کرت و گوشت ئےِ۔

’’من ءَ ہچ نہ اِنت بلے تو اے جست ءَ پرچا کنگ ءَ ئے‘‘۔

ترا زاناں وت سما نہ اِنت کہ انوں یک شریں دمانے بیت کہ تو پہک بے توارے؟ آئی ءِ ہمراہ ءَ گْوشت ۔ بلے میر گند وتی دل ءَ گوں وت ءَ، و ہمراہ ءَ گپّ ءَ بیتگ۔

اے تاکدیم سکیں دانائیں تران و گپّاں چہ چکار اَنت، ہمراہ و میر گند دوئیں بے وتی ءِ تہا کپتگ اَنت بلے گْوشے کہ یک و دومیگ ءَ چہ آشنا اِنت و یک و دومیگ ءَ نہ زاننت، میر گند اد ءَ اوں میر گند وت اِنت گوں وت ءَ گپّ ءَ اِنت نہ آئی ءِ دیم ءَ کسے نشتگ نہ ہمراہے بلے وانوک ءَ دم پہ سہت سما بیت کہ میر گند گوں کسے ءَ نشتگ و گپّ ءَ اِنت۔

’’درد اِنت ہچّوں نہ گشت‘‘

اشی ءِ تہا میر گند در کپیت گاڑی ءَ سوار دگہ نیمگے روگ ءَ اِنت پاکستانی مردمے گندیت کہ آئی ءِ کش ءَ نندیت آئی ءَ باز جست کنت بلے میر گند ایوک سر ءَ سرینیت بلے وہدے آ مرد گْوشیت۔

’’چوناہیگا، حدا ءِ باز مہربانی کہ من ءَ ہچ رنگیں دگہ سکی سوری یے نیست بلے منی دل ءِ ہمے یکیں مراد دنیگا چہ من ءَ سک دیر اِنت کہ پہ ہمے مراد ءِ رسگ ءَ من وتہ ہر یکے چیزے ءِ کولیگ کنگ ءَ اوشتاتگاں‘‘۔

میر گند ءَ وہدے کہ دل ءِ مراد ءِ نام اشکت وتی دل ءَ ئےِ گشت کہ بازیں اے نہ کُٹوکیں امراز ءِ تہا چنت ہزار دل پہ ہمے رنگیں بے آسریں مرادانی رسگ ءَ بے تاہیر اِنت۔ اگاں ’’میر گند‘‘ ءَ جتا آزمانکانی رنگ ءَ بوان ئےِ بگندئےِ ’’ درد انت ہچوں نہ گشت‘‘ و شانزدہ‘‘ جتا و گستاہیں آزمانک گْوشگ بہ بیت بلے نیام ءَ کجا کن ئے یا میر گند ءِ جند ءَ کجا برئے کہ سرجمیں کتاب ءِ بامرد اِنت کہ برے برے کسّہ بیان کنوک آئی ءَ دیما بران کنت۔

میر گند تکنیک ءِ حساب ءَ اے رنگ ءَ انت کہ یکے کسّہ ءَ بیان کنگ ءَ اِنت بلے نیام ءَ میر گند ءِ وت جیڑگی اوں کسّہ ءَ دیما بارت ، میر گند باز جاہ ءَ سکیں دلپروشیں کارستے بیت و وت ءَ ہلاس کنگ ءَ اوں واب ءَ گندیت بلے آئی ءِ گم ہمنچو باز اَنت کہ بنگیج وَ بنت بلے آسر نہ بنت۔’’ میر گند ‘‘ اسل ءَ نوکیں ردانک ءِ درانگازی ءِ درانی بوجگ ءَ ہما زبان ءَ کہ کار گپت چریشی ما اے پوہ بیت کنیں کہ بلوچی ءِ تہا مرگ و زند ، لوٹگ و دیگ، اشک و یاتانی رِد ءَ زبان چون کارمرد کنگ بیت بلکیں ’’نازک‘‘ و ’’میر گند‘‘ آئی ءِ دو ہما کتاب اَنت کہ ایوک زبان ءِ درشان و بلوچی ءَ زند گوازینگ ءِ مسال ءَ زندگ بیت کننت۔ باید نوکیں فکشن نویسے یکبرے اِے دوئیں کتاباں دیما ایر بکنت و وتی نویسگ ءِ سپر ءَ بنگیج بکنت الّم آپسرے ءَ سر بیت۔

٭٭٭

جواب لکھیں

آپ کا ای میل شائع نہیں کیا جائے گا۔نشانذدہ خانہ ضروری ہے *

*