بنیادی صفحہ » نوشتانک » باسک لبزانکی دِیوان…..سعید ساحلؔ

باسک لبزانکی دِیوان…..سعید ساحلؔ

زبان و لَـبزانک ءِ کار و هِـزمت کَـنَگ و دیـمروی ءِ کار نوکیں کارے نہ اِنت ، اَچ ما پیش اِے گْـراں باریں کار مئے راج ءِ مِهـتریں کماشاں گوں وتی مُـهکمیں بـاهَـڑانی زور و وَس ءِ کِـساس ءَ سَرجم کتگ اَنت و ماتی زبان ءِ هَـکّ هم پیلو کتگ  ۔  اِے کار ءِ تہ ءَ چہ دْرُستاں مَـستریں دَروَر بلوچی زبان ءِ شَهـسسّا نمیرانیں واجہ سید ظهور شاه هاشمی اِنت ۔ واجہ سید هاشمی ءَ  1950 و 1952 ءَ بے آسـراتی و بے سَـرکاری و دَر سَرکاری گَل و بَهـرَگانی کُـمک ءَ وتی راجی ڈُبّہ پیلو کتگ ۔ آ وهد ءَ واجہ سید هاشمی ءِ کِـرّ ءَ گالـٹُک و کمپیوٹر ءِ آسراتی هَـم نہ بُوتگ ۔ واجہ سید هاشمی ءَ گوں دَستاں نبشتانک و روتاک نبِشتگ اَنت و چاگِرد ءَ بَهر و شِنگ کتگ اَنت تا کہ چاگِرد لَس مردماں سَـرپدی بہ رَس ایت و لَـبزانک و زبان ءِ بِستار ءَ بہ زان اَنت ، و اَچ وتی راجی جاورهال ءَ هَم پوه و سَـرپد بہ بنت ، و وتی بے وَزمیں زِند ءِ بُـنکّی لوٹ و هکّانی بابت ءَ هم آگاه بہ بنت ، بَلے هـیهات کہ بَدواه و وشّـنیاتکاں واجہ سید هاشمی ءِ اِے کار پسند نہ بوتنت آهاں اِے کارانی سَر ا پابندی جَت و واجہ سید هاشمی ءَ را چہ گْوادر ءَ دَرانڈیھ‍ کت  ۔

اِے شَـست و هَپت (  ۶۷ ) سالانی بے وَزم و پُرجَنجالیں سات و مُهیم ءِ بُـرّگ ء‍َ پَـد گیدی ءِ راجاں اُستمان و میان اُستمانی دْروشم ءَ دیمروی کتگ و کیمیاگِراں وَڑ وَڑیں آسـراتی جوڑ کتگ کہ چَـہ آهانی کُـمک ءَ چاگِرد ءِ اِے دگہ کار و لَـبزانکی کار هم پیلو بُوگ ءَ اَنت ، هَـر بنی آدم وتی سَـسّا و پِـڑ ءِ رُو ءَ اِے آسراتیاں کارمرز کَـنَگ ءَ اَنت ۔

وهدے کہ ما رَسانکـدَر ءِ دنیا ءَ چمـشانک دَئیں تہ گِند ایں کہ ” باسک لَـبزانکی دیوان ” اِے رِد ءَ چہ دْرُستاں پیش اِنت و ” باسک لبزانکی دیوان ” ءِ بے مَـٹّیں کار و جُهد چہ کَس ءَ پَهـمیان نہ اَنت  ۔

” باسک لَـبزانکی دیوان ” ءِ بُنـهِشت ایر کنوک بـانُک زاهده رئیس راجی اِنت ۔ بانُک زاهده رئیس راجی ءَ چتور اِے سَـسّا کتگ و اِے کار جتور بِندات کتگ ؟؟؟

نودَربرانی اولی وانگجاه لوگ اِنت ، چہ نودَربرجاه ءَ رَوگ ءَ پیسَـر ماں گِس ءَ مات و پِت وتی چُکّاں سَر و سوج کننت و چُکّاں زِند گْوازینگ ءِ بُنگـیجی دَرونت دْروشم ءَ پَـنت و سِکین دَئینت ، و اگاں چُکّانی تہا بَـدیں هیلے  یا  نِزّوری یے بہ بیت گُـڑا مات و پِت جُهد کننت وتی چکّاں مادنیں راه ءَ بہ پِـرّین اَنت تا کہ اِمروز ءِ پُرّ گَـپچلیں سات و مُهـیم ءَ آهانی چُـکّانی زِند پہ اَجامی و آسودگی بہ گْوز یت ۔ شَہ گِس ءَ مات و پِت ءِ راهدربَری ءَ پَـد نودربرجاه ءَ زانتکاریں و کـوّاسیں استاد وانَگ و نبشتہ کَـنَگ ءِ دَرونتانی دْروشم ءَ نودَربَراں سَر و سوج کننت و نودَربراں مادنیں راهے شون دَے اَنت  ۔  و گوهَـریں پَـنت و سِکین دَے اَنت ۔ وانَگ و زانگ ءِ ڈیوا زانت زانشت ءِ رژن ءِ بْـرانزاں سَـسّا شِنگ و تالان کنت ۔ بنی آدم ءِ ایشتُم ءَ نیک و بَـد ءِ زانگ و پجّارَگ ءِ سِـنچ وَدی بیت ۔ هَمے وڑ ءَ بانُک زاهده رئیس راجی ءَ بِندات ءَ چہ وتی آریپیں کماش واجہ محمد سلیمان رئیسی ءَ سِکین زُرتگ ۔ واجہ محمدسلیمان رئیسی ءِ کُمک و سَر و سوج و دِلـبڈّیاں زاهده رئیس راجی ءِ جوزگ و هـاٹیگ چوش کَـبُند ءَ مُهر و مُهکم کتگ اَنت ۔ چَہ گِس ءَ پَد بانک زاهده رئیس راجی ءَ نودَربرجاه ءَ چہ زانتکاریں استاداں سِکین زُرتگ ۔ وانَگ وهد ءَ آئی ءَ  چہ اردو لچّہ کاری ءَ وتی لَبزانکی مُهیم بِندات کتگ ، و نودَربرجاه ءَ سالروچی و وَڑ وَڑیں مَـراگِشاں بَـهر زُرتگ ۔ لَبزانک ءِ پِڑ ءَ گام ایر کَـنَگ ءَ پَد آئی ءَ اِے مار اِتگ کہ بلوچی زبان و لَـبزانک ءِ سَـر ءَ کار نہ بُوگ ءَ اِنت و پَد ءَ بیل و همبلانی و دزگْـهارانی گْوشگ و سِکین پَد ءَ آئی ءَ بلوچی نبشتہ کَـنَگ بِندات کت ۔ وهدے کہ زاهده رئیس راجی ءَ ماں بلوچی لَبزانک ءِ پِـڑ ءَ گام ایر کت اَنت راه گِپت دو گـام راه ءَ رَوَگ ءَ پَـد ماتی زبان ءِ مِـهر ءَ آئی ءِ ارواه گوں وت ءَ اَنچوش هَمـگْرنچ کُت کہ داں جَـمّار چہ یکّ و دومی ءَ جتا نہ بنت ۔ گوں بلوچستان ءِ لَـبزانکی کـاروان ءِ شَهـسواریں ندکار و لچّہ کارانی سَـنگاری ءَ دیم پہ منزل ءَ رَوان بُوت ۔ و انگت ءَ گامے پہ وَزم و گامے پہ بے وَزمی جُنزان اِنت ۔

بانُک زاهده رئیس راجی ءَ لبزانک ءِ وَڑ وَڑیں تَـهرانی پِڑ ءَ وتی سَـسّا ءِ بِهان تاچینتگ ، پہ دَروَر ( لچّہ کاری ، آزمانک ، رجانک ، ریزمانک ، گِدار و پَٹّ و پول ) و زاهده رئیس راجی اِے پِڑاں سوبمند هم بوتگ ۔ انچوش کہ همُک لچّہ کار و لبزانت وتی چاگِرد ءِ جاوَرهالاں اُورت چار اَنت و زِرد ءِ مارِشت و حیال و لیکهاں دَرشان کننت ، هَـمے وڑ ءَ زاهده رئیس راجی هم چہ وتی چاگِرد ءِ جـیڑه و جنجالاں بے کِمار نہ اِنت ۔

آزمانک و گِدار ءِ دْروشم ءَ زاهده رئیس راجی ءَ بلوچ راج ءِ چاگِرد ءِ جیڑه و جنجالانی بابت ءَ گپّ و تْـران کتگ و چاگِرد ءِ نِـزّوری هم شون داتگ اَنت ۔ بانُک زاهده رئیس راجی کراچی ءِ دَمَـگ لیاری ءَ جاهمِنند اِنت ، وهدے کہ لیاری ءَ جاورال نَـگیگ بنت گُڑا دْراهیں میتگانی مَـهلوک تَـکانسر بنت ، اگـاں کَـسے ءِ چُک چہ لیاری ءَ ڈنّ دگہ هَندے ءَ کار ءَ اِنت آهانی مات یا کهول ءِ مردم گْوانکو کننت و وتی چکّ ءَ گْوشنت کہ ” منی چُک مروچی جاوراال نگیگ اَنت تو گِس ءَ مَـیا پِلان جاه ءَ وتی برات یا گْهار یا سیادے ءِ لوگ ءَ بہ رَؤ وهدے کہ جاورال گیگ و گْور بنت گُڑا تو بْـیا ۔ بَلے دگہ دِلـبُرّیں و دل سوچیں گپّے چوش اِنت کہ همے وهد ءَ کہ جاورال نَگیگ بنت بے گناهیں راهگْوز هم جَـنَگ و شهید بنت ، اِے شهیدانی مات و پِت و کَهول ءِ مردم ماں بْـرتکگیں ڈوبر ءَ پاوان کُت نہ کننت ، لَهتیں وَ چوشیں کَهریں حال ءِ اِش کَنگ ءَ هما دَمان دل تْرک بیت ، و لهتیں ماں ڈوبر ءَ چَکپروش بنت ، و لهتیں بے وَس بنت داں زِندگ اَنت ماں کورُمیں دل ءَ بَش بَش وَر نت و آهانی سَجّ اِتگیں چیهانٹ ماں میتگ ءَ شِنگ بنت و چاگِرد ءَ پُرسیگ و پوهاری کننت ، زاهده رئیس راجی ءَ همے گَم جَتیں مَردمانی پوهار و چیهانٹ آزمانک و گِدارانی دْروشم ءَ ماں شِنگ کتگ اَنت و وتی راجی ڈُبّہ پیلو کتگ ۔ آئی ءِ آزمانکانی کتاب ” بے کِسّہ ءَ من ءَ واب نئیت ” چاپ و شِنگ بُوتگ ، و گِدار ” تو کہ زند ءِ دَروَر ئے ” پہ چاپ و شِنگ جاڑی اِنت ۔ گِدار ” تو کہ زند ءِ دَرور ئے ” بانک زاهده رئیس راجی ءَ رودْراتکی بلوچستان و روبرکتی بلوچستان و مزن هور و دَرملکاں نِشتگیں بلوچانی زِند جاورال پُشدر ءَ نبشتگ ۔ بلوچ راج هَر کج ءَ جاهمنِند بہ بیت آ کینگ و کست ءِ آماچ اِنت ۔ آئی ءَ اِے گپّ مار اِتگ و وتی گِدار ءَ درشان هم کتگ ۔ کینگ و یک راجے ءِ دیمروی ءِ راه ءَ سَک باز مَزنیں اڑے ، کینگ و کَست ءِ نادْراهی دَوا کَنگ لوٹیت ، و کینگ و کست ءِ دَوا و اَجل مِهر و دوستی اِنت ، اگاں ما گوں یکّ و دومی ءَ مِهر بہ کن ایں و پہ یکّ و دومی ءَ مُجّتی مِهر و دوستی دَرشان بہ کنیں ، و گوں وتی چاگِرد ءِ مردماں پہ شَرپ گپّ و تْران بہ کنیں ، و اِے بے وَزمیں و پُـرّ گَپچلیں وهد ءَ یک و دومی ءَ دِلـبڈّی بہ دَے ایں گُڑا کینگ و کَست ءِ رَستریں گُرک بیگْواهی ءِ تَهـترین ءِ باهوٹ بیت ۔ و بلوچ راج و بلوچی زبان و لبزانک دیمروی کننت ، و بلوچ راج ءِ شپ جتیں کاروان الّم منزل ءَ سَـر بیت ۔

چہ آزمانک و گِدار نویسی ءَ اَبید آئی ءَ گوں باز نازرکی ءَ لچّہ کاری ماں بلوچی و اردو زبان ءَ لچّہ کاری هم کتگ ۔ زاهده رئیس راجی ءِ اردو لچّهانی بُکچہ  ” خواب گھروندا ” چاپ و شِنگ بُوتگ ۔ زاهده رئیس راجی ءِ دلدوستیں لچّہ کار بلوچی و اردو زبان ءِ نامداریں و گُل گُپتاریں لچّہ کار واجہ عطا شادؔ اِنت ۔ واجہ عطا شاد ءِ بلوچی و اردو لچّہ آئی ءَ دوست اَنت ۔ واجہ عطاشاد ءِ لچّہ کاری ءِ بابت ءَ آ وتی حیال و لیکہ ءَ چوش درشان کنت کہ ”عطا شاد بلوچی و اردو زبان ءِ بے دَروَریں لچّہ کارے ۔ ۔ ۔“

استیں دَور و دَهـر رسانکدر ءِ دَور اِنت ، چہ کتابی دْروشم و جُهد و کار ءَ ابید بانُک زاهده رئیس راجی ءَ رسانکدر ءِ گیدی ءَ هم پہ بلوچی زبان و لَـبزانک ءِ دیمروی ءَ بے کِساس هزمت کتگ ، بانُک زاهده رئیس راجی ءَ اِے گپّ مار اِتگ رسانکدَر ” سوشل میڈیا ” ءَ بلوچ راج ءَ چوش کہ گیدی ءِ اِے دِگہ راجاں دیمروی نہ کتگ ۔ بنی آدم ءِ مارِشت بنی آدم ءِ سَـسّا ءَ سِکین دَئینت ۔ چہ همے سَـوَب ءَ زاهده رئیس راجی ءَ گوں وتی جُهدکاریں همراهاں ” بـاسک لَـبزانکی دیوان ”  ءِ بُنـهِشت ایر کُت رسانکدَر ءِ چاگِرد ءَ یک نوکیں زْرُمبشتے آوَرت ۔ آئی ءِ جُهد و کوشِـست همیش اِنت کہ بلوچی لَـبزانک ءِ لَـبزانت و نَدکار چہ اِے آسراتیاں سیتّ و نَپ بہ زُور نت ، و راج ءِ شِنگیں مردم یکجاه بہ بنت  و وت ماں وت ءَ نَـزّیک بہ بنت و هَمـکوپگ و هَمـدست بہ بنت و لَـبزانکی کاراں دیم ءَ بہ بَـر نت ۔

واجہ سـید ظهور شاه هـاشمی گْوش ایت کہ :-

 

بْـیا پَد ءَ شَتکیں تلارانی دِلاں دِرّاں کنیں

گْـراں بَهائیں دوستی و مِهر ءَ پَـد ءَ اَرزاں کنیں

 

دُور نہ اِنت منزل هزار گنج و هزار نازیں سـید

هَـمبلاں زُوریں چـو کور ءَ دُور سَریں رُمبان کنیں

چہ ” باسک لبزانکی دیوان ” ءَ پیسَر ماں رسانکدر ءَ بلوچی لبزانک ءِ لبزانت و ندکار رومن رَهبند و دَری کلیتاک کارمرز کَـنَگ ءِ وازمندَگ بُوتگ اَنت و آیانی نبشتانک و سْـیاهگ تِچک و واناک نہ بُوتگ اَنت و چہ بلوچی رَهبند ءَ دَر بُوتگ اَنت ۔ ” باسک لَـبزانکی دیوان ” ءِ اولی مول و مراد همے بُوتگ کہ بلوچ راج ءِ نبشتہ کار و ندکار و نودَربرانی سْـیاهَگ سَـلّه‍ و تِـچک بہ بنت ۔ بِندات ءَ لَـبزانت و نودربر پہ بلوچی نبشتہ کَنَگ ءَ بے کِساس تَکانسَر بُوتگ اَنت ۔ چہ همے سَـوَب ءَ ” بـاسک لبزانکی دیوان ” ءِ کارمستر بانک زاهده رئیس راجی ءَ ” بی بی سی اردو ” ءِ کلـیتاک زُرتگ و آئی ءِ تہا کَم و رَد و بَدل کتگ و آئی ءِ تہا بلوچی زبان ءِ زبانزانت واجہ سـید ظهور شاه هاشمی ءِ گیشّـینتگیں آب هَـوار کتگ اَنت و نوکاز کتگ و ” بـاسک لبزانکی دیوان ” ءِ تَـندجاه ءَ ایرگیج کتگ تا کہ بلوچ راج ءِ نبشتہ کار و نَدکار و نودَربر پہ وتی نبشتانکانی نبشتہ کنگ ءَ تکانسر مہ بنت ، و آ پَلگار و سَـلّهیں دْروشم ءَ وتی نبشتانکاں نبشتہ کُت بہ کننت ۔

دنیا ءِ اِے دِگہ راج وتی راجی شَهـسواریں نَدکار و اِزمکار و لچّہ کارانی شَرپ ءَ یا  آهانی یات ءَ همک سال دیوان و مراگِش برجاه دار نت و نوکیں پَدریچ و نودَربراں آهانی اِزم و زِند ءِ بابت ءَ سَرپدی دَے اَنت تا کہ نودَربر و نوکیں پَدریچ وتی راجی ندکار و اِزمکارانی اِزم و زند ءِ بابت ءَ و آهانی لبزانکی بالاد ءِ بِستار و اَرزشت ءَ بہ زاننت و آهانی رَندگیری ءَ بہ کنان ءَ ماتی زبان و لبزانک ءِ هِزمت ءَ بہ کننت  ۔ بَـــلے بَـژن پہ اِے ماجیـنیں گْواچِن ءَ کہ مئے بلوچ راج ءِ شَهسواریں نَدکار و اِزمکارانی سـالـروچ بے تْـرکّ و تَـوار ءَ گْوز نت  ۔ اِے گپّ هم ” باسک لبزانکی دیوان ” ءِ کار مستراں مار اِتگ و وت ماں وت ءَ اِے شَور و سَـوڑگ کتگ کہ ما هم باید اِنت همک سـال وتی راجی بـامردانی سـالـروچ ءَ بہ دار یں ۔ چہ همے سَـوب ءَ ” باسک لبزانکی دیوان ” ءِ جُهدکاراں بلوچ راج ءِ مـوهِریں لَـبزانت و اِزمکارانی سـالروچ ءَ مَـراگِش بَـرجاه داشتگ و نودَربر و راج سَـرپدی داتگ ۔ پہ دَروَر ” سـید ظهور شاه هاشمی ءِ سـالروچ ”  ” آزات جمالدینی سالروچ ” ” عطـا شاد ءِ سالروچ ” ” شهید ء کندیل صـبا دشتیاری ءِ سالروچ ” ءَ مراگِش برجاه داشتگ ۔

یـکّ راجے هما وهد ءَ گوں میان اُستمانی دیمروی کُرتگیں راجاں هَمـگام بُوت کنت کہ آ راج میان اُستمانی مَـراگِشاں بَهر بہ زُور یت و میان اُستمانی دیمروی کُرتگیں راجانی وڑ ءَ وتی راج ءِ دود و ربیدگ و زبان و لَـبزانک ءِ بِستار و اَرزشت ءَ ماں گیدی ءَ پَـدّر بہ کنت ۔ پہ دَرور همک سال ” ماتی زبان ءِ میان اُستمانی سالروچ ” 21 اوستپان ءَ ماں سَرجمیں گیدی ءَ بَرجاه دارگ بیت ۔ و 8 مولمان ءَ زالبولانی میان اُستمانی سالروچ برجاه دارگ بیت ۔ ” باسک لَبزانکی دیوان ” ءَ اِے کار هم پہ جْـوانیں وڑے ءَ پیلو کتگ و میان اُستمانی لَـسون ءَ ماتی زبان و بلوچ راج ءِ زالبولانی بِستار و ارزشت ماں گیدی ءَ  پَدّر کتگ و میان اُستمانی راج اِے کُلوه هم داتگ کہ بلوچ راج یک زندگیں راجے ۔۔۔ بلوچ نہ مُرتگ اَنت ، بلوچ زندگ اَنت ۔

واجہ سید هاشمی گْوشیت کہ :-

 

هَـر راج و زبان چہ وتی شَه‍  لچّهاں زِندگ

تئی راج و زبان هم چہ وتی لچّهاں زِندار

 

گال نام منی ، نام تئی نام حُدا ءِ

بے گال ءَ من و تو و حُداوند مُجاں گار

چوش کہ زانتکار زان اَنت و چہ اِے کُـچّلیں گْواچِن ءَ پوه اَنت کہ بلوچ راج ءَ سَرکاری کُمک نیست کہ نیست ، و بلوچی زبان ماں نودَربرجاهاں وانینگ نہ بیت ۔ و بلوچ راج ءِ نَـدکار و لَـبزانتانی اولی مول و مراد همیش اِنت کہ لوگ لوگ ءَ بلوچی وانینگ و وانَگ بہ بیت ۔ و بلوچی کتاب پہ همک وانوک ءَ سَـر بہ بنت ۔ بَلے بژنی ئیں گپّ ایش اِنت کہ بلوچ راج ءِ شِنگکار پہ ارزانی بلوچی کتاباں شِنگ کُت نہ کننت ۔ چہ یک شَهرے ءَ دومی شَهر ءَ کتابانی بَـرَگ سَر ءَ هم پابندی اِنت ، بَلے راج ءِ نوگُلیں ورناهاں شُومک و دگہ جان کُشیں نِشهی چیز ، چرس ، تریاک ، کریستال ، شیشہ پہ ارزانی بَـرَگ و آرَگ بند ، ایشانی سَر ءَ هِـچ وڑیں پابندی نیست ۔

 

گْوستگیں دَور و باریگاں رسانکدر ءِ آسراتی نہ بُوتگ و اِے کار هم گْـران بوتگ ، بَلے انّوں جاورال مَـٹّ بوتگ اَنت و دنیا ءَ دیمروی کتگ ، هما هَند و دَمگاں بلوچی کتابانی شِنگ کَـنَگ گْـران اِنت یا شِنگکارانی دست نہ رَسنت کہ آ هَند و دَمگاں بلوچی کتاباں شِنگ کُت بہ کننت ۔ اِے کار هم ” بـاسک لبزانکی دیوان ” ءِ کارمستر و باسکاں ماں تَـندجاه ءَ گوں یکّ گِهتریں گوناپے ءَ پیلو کتگ و PDF دْروشم ءَ کتاب داں وانوکاں سَـر کتگ اَنت ۔

گُـڈّ سَـر ءَ من گوں دل ءِ جُهلانکی ءَ بلوچ راج ءِ شَهسواریں ندکار و لَـبزانت و وانوکاں و گُلیں نودربراں ، و ” بــاسک لَـبزانکی دیوان ”  ءِ کـارمستر و جُهدکاراں ماں رسانکدَر ءِ گیدی ءَ سوبمندی ءِ مـراد بات گْوشاں ۔

منی پُـرّ مِهریں واهَگ و دُواهانی مَنّهیں جـیهَڑ مُجّتی بلوچ راج ءِ سَـر ءَ ساچان و سَـهاتو اَنت ۔

٭٭٭

جواب لکھیں

آپ کا ای میل شائع نہیں کیا جائے گا۔نشانذدہ خانہ ضروری ہے *

*