تازہ ترین
ur
بنیادی صفحہ » نوشتانک » بنی آدم ءَ چنکدہ زمین پکار اِنت؟….. کائونٹ لیو ٹالسٹائی/پروفیسر انور قاضی

بنی آدم ءَ چنکدہ زمین پکار اِنت؟….. کائونٹ لیو ٹالسٹائی/پروفیسر انور قاضی

مزنیں گہار کہ آئی ءِ آروس ماں شہر ءَ گوں سوداگریءَ بوتگ اَت، وتی کستریں گہار ک  دہکان کارے ءِ ذال اَت۔ گندگ ءَ آئی ءِ ڈیہہ و میتگ ءَ اتکگ اَت، چایے گلاٹان آئی ءَ وتی کسانیں گہار ءِ دیما مامیتکی کنان ءَ وتی شہری زند ءِ وشی و شادکامیانی باروا حال دات، آئی ءِ گشگ ءِ حساب ءَ ماں شہر ءَ آئی زند باز آرام و آسودگی گْوستگ و داں آہاں ہر وہد ءَ نوک و پتاکیں گد پوش اِتگ آہانی چک و پسگ اوداں ساپ و ٹاپ بوتگنت۔ اوداں آ ہما چی وشیاں ونت و نوشنت ہرچی آہانی دل بلوٹیت و بکشّیت، ہر وہداں آہانی دل دلوشی بلوٹیت آ وتی لوگ و میتگ باسک ءَ سنیما و بائیسکوپ ءِ سیل و ندارگ ءَ رونت۔

کسانیں گہار ءَ وتی مزنیں گہار ءِ اے زِبر و نہ وشیں گپ و حال سک کُنّت بوتنت، کُلّیں باپار و شاہوکاراں ملامت کنان بد و رِد گشان ءَ درائنت، اے سک رد واتگ اگاں تو اے گمان کنئے کہ من گوں تو ہچبر جاگہہ مٹ و بدل کناں۔ مئے زند بلکیں ماں ڈیہہ و کلگاں سک نہ وشیں و پدرد اِنت بلے پدا ہم ما چہ باندات ءِ تنگی و نیستی ءِ پکر ءَ بے چاڑ نہ ئیں۔ شما ماں شہر ءَ یک روچے ازگار اِت بلے دومی روچ چو پنڈوک شمے دست شہاراں وہدے ما اِدا ڈیہہ و کلگ ءَ ہچبر ازگار و ہست و مند نہ بیں بلے مارا وتی چنڈے ہشکیں نان رسیت۔

ہئو! مستریں گہار پہ تژن پسہ دات، شمے زند چو سور و لدی ءِ زند، تئی چکانی پت چنکدہ کار و پوریات بکنت، بلے شما ہچبر آرام و آسودگی نزان اِت شما چل و میلائیانی تہا ودی بوتگئے۔ شما گندو گسڈ پسند کنئے ہمے گندو گسڈانی تہا شمے بزگیں زند کٹیت و ہلاس بیت؟ شمے چک و اوبادگانی حال و جاور ہمیش بیت اِنت، پوکہم کسانیں گہار ءِ لوگ واجہ ءَ چل جاہ ءِ نیمگا تکہ دات و دوئیں گہارانی نیام ءَ بوتگیں گپ و حبراں اِشکت۔ دل ءَ گشت، اے حبر پہک و تیوگ ءَ راست و برجا مئے دہکان کارانی جنجال ہمیش اِنت کہ مارا ہمنکس زمین درکار اِنت مارا نیست انت۔ اُف! اگاں منا گیشتر زمین و ڈگار بہ بیتیں گڈا شیطان ءِ جند ءَ ہم منا پہ باندات ءِ تنگی و نیستی ءِ باروا ترینت نہ کت،

دوئیں گہاراں وتی چائے گلاٹگ ہلاس کت وتی وتی نپاد و گندل ٹہینتنت و وپتنت۔ ایشانی میانجین ءَ بوئوکیں گپ و حبرانی یک دانکے ہم چہ شیطان ءِ گوشاں در نہ شت کہ آئی ءَ وتا را دل چُل جاہ ءِ پشت ءَ چیر ءَ داتگ اَت۔ آ چہ گل ءَ بال بوت چیا کہ پوکہم ءَ گشتگت کہ اگاں آئی ءَ گیشتر زمین و ڈگار بہ بیتیں گڈا شیطان ہم آئی ءَ را پہ باندات ءِ نیزگاری و گژن ءَ ترسینت نہ کنت۔انچش بہ بات منی گہیں سنگت’’ شیطان ءَ کندگے جت ، پرچیکہ نہ آئی ءَ سوب داتگت ۔من و تو دوئیں اے کار ءَ یکجاہ و ہوار کنیں ، من ترا بازیں زمین و ڈگار دیاں و ایشی ءِ مٹ و بدل ءَ ہمنکس ءِ برابر چہ تو لوٹاں‘‘

پوکہم ءِ واہگ زوت پیلہ بوت۔ اول وتی ہرچ و درچ ءَ کم کنان و نزآران ءَ آئی ءَ ہمنکس زر و کلدار دست کپت کہ آئی ءَ وتی ڈیہہ و میتگ ءِ نزیک ءَ چنڈے زمین بہا گپت ، نوکیں ڈُبہ و ذمہ واریاں نوکیں جنجال و سر دردی پیداک کت۔ بلے پوکہم دلجم اَت۔

پدا یک روچے یک دہکان کارے تاں شپ آئی ءِ مہمان بوت۔ ہمے دہکان کار ءَ آئی وولگا ( روس ءِ یک علاقہےVolga ) نزیک ءَ یک عجبیں زمینے باروا حال دات۔ آئی ءِ گشگ ءِ رِدا بید ئے پوریات و جد بازیں ثمر و کشار دنت و زمین ءِ بہا و نہاد سک ارزان۔پوکہم ءِ دل ءَ پاہار کت۔ آئی ءَ زوتاں زوت وتی پیشی بہا زرتگیں زمین ءِ بہا کت و نوکیں زمین ءِ بہا زورگ ءَ دراتک ہرچ اوست و اُمیتے نوکیں زمین و ڈگار ءِ باروا داشتگ اَت زمین و ڈگار ہمے وڑ و گونگ اَت۔ بلے اِدا ہم نوکیں جنجال و آڑاند پیش اتکنت۔ مستریں جنجال ایش کہ پہ غلّہ و گندیم الکاپیں ڈگار نیست ات۔ پوکہم ءَ پہ بے وسی و لاچاری غلّہ و گندیم ءِ کشار ءِ واستا دگہ ڈگار پہ رہن زرت۔ آئی ءِ بازیں جہد و کوشستاں رند پد ماں پد کشار گہتر بوہگ ءِ سوب آ پنچ سالاں پد کم و باز زرّ و کلدار مچّ کنگ ءِ لائق بوت۔

نوں پدا آ وتی جائیداد و ملکت ( ڈگارانی ) ءِ چاریں کنڈاں برابر و ہوار کنگ ءِ ہاترا وتی ہمساہگ ءِ برباد و ویرانیں زمین ءِ بہا زورگ ءَ تیار و جاڑیگ اَت بلے قدرت تہا کپت و وتی پادے ماندات۔ یک دگہ سیل و سواد کنوکیں واجہ کارے گوں آئی ءَ دوچار کپت ئُ پوکہم ءَ را بشکردے (Bashkir )ءِ ملک ءِ ملگزاریں زمین و ڈگارانی باروا سئی و سوگہکت کہ اوداں یک ہزار کلدار ( روسی کلدارRouhle ) بزاں اے زرّ و کلدارپوکہم ءِ کیسگ ءَ مان اتنت) اے واجہ کار ءَ پنچ ہزار ایکڑ ( Acre ) ملگزاریں ڈگار بہا زرتگت۔

’’ ہرچی ترا کنگی انت، پوکہم ءَ دلجمی دیان ءَ گشت‘‘بزاں بشکرد ءِ میر و معتبراں وتی دوست بکن‘‘ من وت آہاںلہتیں ڈولداریں پُچ و پوشاک، بوپ و گالی( دمالین) مزنیں پیتی چائیتاک ٹیکیو سوگات داتگ چشیںمنا اے زمین و ڈگارشش گبرو (روسی زر) پہ یک ایکڑے کپتگ‘‘ واجکار ءَ وتی نوکیں زمین و ڈگارانی سودا ءِ کبز و کاگد پیش داشتنت و گشت نوکیں زمین ءِ مزنیں پٹ و میدان ءِ کہ اودا دْرچک و کاہ باز رستگ و یک کور (River ) یے ہم اے پٹ و میدان ءِ ڈگاراں تچیت و ملیت۔ اے وڑیں زمین و  ڈگار اے دمگ ءَ کش و پہناتاں باز انت واجکارگوں مزنیں ہُب و واہگ ءَ گشان اَت، تیوگیں سال اے زمین و تو گشتکت نہ کنئے اے کُلّیں دمگ و علاقہ بشکرد ءِ مردمانی ملکت انت و آ بزاں بشکرد ءِ مردم انچش وانگ و دابہ اَنت چش گشئے میش و اسپیتیں پس، اگاں تئی دل بہ کشّیت تو اے پٹ و ڈگاراں بہا زرت کنئے باز ارزانیں نیادے ءَ،،یکبرے پدا پوکہم ءِ دل ءَ گرکے جت، آئی ءَ فیصلہ کت آ وتی زر و کلداراں وتی کیسگ ءَ پشت گیجیت و وداریت، بلے حُدا بزانت چنکدہ زمین و ڈگار آ چہ بشکرد ءِ مردماں بہا زرت کنت۔ آئی ءَ وتی دل ءَ حساب و داد جت کہ آ چے پیم بشکرد ءِ دمگ و علاقہ ءَ سر بوت کنت و چنت روچ ءِ سفر آئی ءَ کنگی بیت، زوت آ بشکرد ءِ سفر ءَ تیار و جاڑیگ بوت، آئی ءَ وتی ذال و لوگ بانک وتی پشپد وتی لوگ دلگوشی ءَ پانگ کت۔ وت گوں سنگت و ہمراہ ءِ ہواری ءَ دیم پہ بشکرد ءِ دمگ ءَ رہادگ بوتنت۔ دیما روان یک شہرے ءَ آئی ہما ٹیکی و سوگات بزاںلہتیں جنکی پُچ و پوشاک بوپ و گالی و یک پیتی یے چائیتاک، انچش کہ ہما واجکار ءَ آئی ءَ را سر و سوج کتگ اَت، بہا گپتنت۔ چریشی پد آ دوئیں پدا وتی دیم ءِ سفر ءَ رہادگ بوتنت۔ آ یکّشا دیما روان اَتنت تاں یک ہفتگے ءَ رند کساس صد میل دراجیں مسافری ءَ پدا آ بشکرد ءِ دمگ و علاقہ ءَ سر بوتنت۔ وہدے بشکرد ءِ مردماں  پوکہم و آئی ءِ ہمراہ ءِ وتی دمگ ءَ آیگ و سر بوہگ ءِ حال اشکت آ گشاد گشاد ءَ نوکیں مہمانانی ہند ءَ اتکنت و یک زبان زانتے ( inter preter translator ) آہاںگواہ وت آئورتگ اَت گڈا زبان زانت ءَ پوکہم ءِ گپو حبران ءَ بشکرد ءِ مردماں سئی و سرپد کت پوکہم ءَ وتی دل ءِ حال درشان کنان ءَ گشت کہ آئیءِ اے دمگ و علاقہ ءِ آہگ ءِ مول و مراد لہتیں ڈگار و زمین بہا گرگ انت‘‘ بشکرد ءِ مردماں پوکہم و آئی ءِ ہمراہ باز دلوشی ءَ وش اتک کتنت ئُ آہاں یک شر و ڈولداریں گدام ( Tent ) ءِ تہا پوکہم و آئی ءِ ہمراہ برت و نادینت اَنت۔ گدام ءِ توک سک براہدار اَت۔ ریشمی بوپ و گالی پچ اتنت، آہاں چائے پیش کنگ بوت۔ پدا یک مزنیں گرانڈے آہانی شرپ ءَ ہلار کنگ بوت۔ بشکرد ءِ مردماں پہ وتی نوک اتکگیں مہمانانی ہاترا وتی کُلّیں کار و دزگٹی مہتل داشتنت۔ پوکہم ءَ وتی ہمراہ ءَ وتی آئورتگیں ٹیکی و سوگاتانی آرگ ءَ گشت و پدا کُلّیں ٹیکی و سوگات بشکرد ءِ مردمان ءَ ندر کتنت و بخشاتنت۔ بشکرد ءِ مردم باز گل و شادہ بوتنت آہانی دیوان تاں باز دیراں برجم و برجا بوت، رند ترا زبان زانت ءَ بشکرد ءِ مردمانی فیصلہ ءِ باروا پوکہم و آئیءِ سنگت ءَ سرپد کنان ءَ گشت’’ من ترا حال دیاں‘‘ زبان زانت گشان اَت’’ بشکرد ءِ مردماں گوںشما دوزواہیں واہگ و ہُب است، ایش بشکرد ءِ مردمانی رسم و دود انت کہ آ درآمد و مہماناں چو وتی ساہ ءَ دوست دارنت، ایشانی رواج ہمیش انت بزاں ٹیکی و سوگات ءِ بدل ءَ ٹیکی و سوگات۔ اِدا بشکرد ءِ دمگ و علاقہ ءَ شمارا ہرچی وش و پسند بیت۔ ’’ آ شمے بے مٹیں زمین و ڈگار اَنت۔ ایش انچش آباد و کشار اَنت چش زمین و ڈگارانی مٹ اِدا ہچبر من ہچ جاگہ ءَ ندیستگ‘‘ زبان زانت ءَ پوکہم ءِ حبران ءَ یک یک ءَ دوار بشکرد ءِ مردماں سوگہ و سرپد کت۔ بشکرد ءِ مردماں وت ماں وت چار و بچارو شورو صلاح کت۔ پوکہم ایشانی میانجین ءَ بوئوکیں گپ و حبراں دانکے ہم سرپد نہ بوت بلے آئیءَ ہمے گمان کت آئی ءِ مہماندار سک گل و چاڑ اتنت پرچیکہ آ وت ماںوت سک کندگ و کوکار کنگا اتنت۔ گڈسرا آ کُل بے تِرک و توار بوتنت۔ ہمے نیام ءَ زبان زانت ءِ گالوار چست بوت’’ بشکرد ءِ مردم منا گشگا انت کہ من ترا سئی بکناں بزاں تئی مزن دلی، وش تبی ءِ بدل ءَ ہمنکس زمین و ڈگار ترا پکار انت ، بشکرد ءِ مردم پہ دل و ستک ترا دئیگ و بخشگا وش و دلجم اَنت۔‘‘

’’ ایشانی اے گشگ ءِ مول و مراد چی اِنت؟ کہ ہرچ زمین و ڈگارے منا درکار انت من زرت کناں‘‘ پوکہم ءَ پکر کت’’ من لوٹاں کہ اے سودا بیع و شر‘‘ پہ قانود و رہبند بہ بیت بلکیں یک وہدے بشکرد ءِ مردم منا زمین و ڈگار بدئینت پدا دگہ یکے اے داتگ و بخشاتگیں زمین و ڈگاراں پد بجنت و ہُدا بندی و ملکت ءِ دعویٰ بکنت۔ پہ شمے مزن دلی دور چاری و دل سیری من شمے شگر و منّت گیراں ’’ پوکہم ءَ وتی دیم بشکرد ءِ میر و معتبرانی نیمگا ترینت و گشت‘‘ شر زاناں شمارا بازیں زمین و ڈگار استنت۔ بلے من چہ شما بازیں زمین و ڈگار نلوٹاں ایوک ءَ من ہمے حبر ءَ زانگ و سرپد بوہگ لوٹاں کہ شما منا کجام زمین و ڈگار ءَ چنکدہ نیاد و قیمت ءَ بہا دئے؟ من لوٹاں ہرچ زمین و ڈگارے چہ شما بہا بزوراں ایشی  ءِ سیمسر و بنداں بگشّّیناں و منی اے سودا بیع و شر پہ قانود و رہبندانی رِدا بہ بیت پرچیکہ ما و شما کل و چہ ما ہر کس بزگ و لاچاریں ساہدار اِنت اگاں انچش کہ من شمارا سر ئُ ُسوج کنگاہاں، ہمے وڑ و پیما مئے سودا و بہا کبز و کاگدانی تہا نبشتہ نہ بوت گڈا بوت کنت کہ ہرچی شما وتی مزن دلی، وت واجہی منا داتگ و بخشاتگ شمے پشپد بزاں شمے چک و پسگ چہ من پچ بگرنت و زور آوار بجن اَنت‘‘

’’ باز شر و گہتر‘‘ بشکرد ءِ کماشیں سردار ءَ گشت’’ مئے اے سودا قانود و رواجانی حساب ءِ رِدا بیت اِنت‘‘

’’ بلے ایشی ءِ نیاد و قیمت ‘‘ پوکہم ءَ جست کت من نوںاے گپ ءَ شر زانگ لوٹاںکہ من شمارا چنکس زر و کلدار Rouble بدیاں‘‘

’’ مئے گورا یک نیادے‘‘ کماشیں سردار ءَ گشت ’’ بزاں یک ہزار کلدار Rouble یک روچے‘‘۔ زمین ءِ چشیں ارزانیں نیاد، بزاں توامیں روچ ایوک یک ہزار کلدار،

پوکہم اَجکہ بوت۔ آئی ءَ دپ ءَ ہچ نہ گشت گڈ سرا آئی جست کت’’ گڈا یک روچے مردم چنکس ایکڑ (Acre زمین ءِ سرا شت کنت؟

’’ ما پیسرا ترا ہچ گشت نہ کنیں‘‘ بلے ہما توامیں زمین و ڈگار تئی ملکت بیت کہ ایشی سرا تو یک روچے ءِ تہا تروگرد کت کنے، ایشی ءِ نیاد بزاں یک روچے ہزار کلدار‘‘ پوکہم ءِ سر گشے گشت آئی ءَ ایوک ءَ درائینت’’ بلے یک روچ ءِ تہا مردم بازیں زمین و دمگ ءَ تروگرد کت کنت’’ پرواہ نیست ہمنکس دراج و پراہ اے زمین بہ بیت، ایش توام تئی ملکت بیت انت بلے شرط ایشنت کہ روچ برکت ءِ وہد ءَ تو ہما جاگہ و بند ءَ سر بہ بئے چہ ہموداں روچ ٹک ءَ تو تروگرد بندات کتگ اگاں ناں، گڈا تئی داتگیں ہزاریں کلدار ضبط و زور برگ بنت‘‘’’ کئے سیمسرانی داراں ( نشان) مِک کنان کنت چوش کہ من روان باں پوکہم ءَ پدا جست کت’’ تو وت ہما زمین و ڈگار ءَ گچین بکن ہما جاگہہءَ تو وت لوٹئے کہ سیمسرانی دار ( نشان) مک کنگ و جنگ بہ بنت اے کار کنگ بیت۔ مئے بشکرد ءِ لہتیں ورناہ اسپان سوار تئی رند پد ءَ گون تو روان بنت ہما جاگہاں تو سیمسرانی داراں ( نشان )مک کنگ و اوشتارینگ لوٹئے ، اسپ سوار ہمے ورنا ایشاں مک کننت و چریشی پد کلیں سیمسرانی دار گون کنگا ات پد و نشان ءَ ہوار و یکجاہ کنگ بنت۔ تئی تب انت ہمنکس گیش زمین ءِ سرا تو یک روچے ءِ تہا شت کنئے روان بو بلے انچش کہ ساریتِر من ترا گشتگ و حال داتگ شرط ایشنت کہ روچ برکت ءِ وہداں تو وتی پیشگیں جاگہہو ہنکین ءَ سر بہ بئے چہ ہمدا روچ ٹک ءَ وتی تروگرد بنا کتگ۔ اگاں ناں۔۔۔ من ترا دوار سرپد کناں تئی زمین ءِ قیمت و نیاد ءِ داتگیں ہزاریں کلدارRouble ضبط بنت و ترا ہچ نہ رسیت۔ پوکہم اے قول و شرط ءَ دلجم بوت رند ترا اے فیصلہ کنگ بوت کہ باندات صبائے مہلہ گْوربام ءَ آ پاد کاینت و روچ ٹک ءِ وہداں آ وتی زمین ءِ تروگرد ءَ بندات کنت، شپ ءَ صبا ءِ چائے نوش کت و گرانڈی گوشت وارت۔چریشی ءَ رند پوکہم و آئی ءِ ہمراہ ءَ مرگی پٹ ءَ جوڑ بوتگیں بوپ و نپاد دئیگ بوت۔ نوں ہر کس پہ شپ ءِ واب ءِ ہاترا شنگ و شانگ بوت۔ پوکہم وتی نرم و نازرکیں گندلانی سرا دراج اَت۔ بلے زمین ءِ پکر و حیال ہچ صورت ءَ چہ آئیءِ مجگ ءَ در نہ شت۔ ہمے حیالانی تہا آئی ءِ چماں واب نیست اَت۔

’’ من چو بد نہ کتگ‘‘ آ یکشا ہمے پکر و حیال ءَ ات منی مطلب ایشنت پہ وت یک مدامی کسانیں ملک و جاگیرے ءِ ٹہینگ۔ اے موسم و وہد ءَ روچ ہمنکس دراج و مزن انت چش گشئے سال، من یکیں روچ ءَ تہمبل تہمبل کساس سی میل شت کناں۔۔۔ کساس سی میل، ہئو من پدا وتی واجہ و ہدا بند باں۔ من ہچبر پدا چہ کسی مہتاج و وازدار نہ باں، مندولنگار ءِ واستا جتکے کائیگر بہا زوراں، جتکے مزور و پوریاگرکار بنداں وتی نوک بہا زرتگیں زمین و ڈگار ءِ گہتر و شرتریں بہر ءَ کشار کناں منی دلوت کاہ چرانی تہا چرنت‘۔پوکہم بے تاہیر و بے واب اَت۔ شپ ءِ گڈی پاس ءَ آ سک واب کپت گڈا آئی ءَ واب دیست، ماں واب ءِ تہا پوکہم وتی ہما گدام ءَ ( Tent ) نشتگ۔ آئی ءَ چہ دری نیمگا کندگ و کوکار ءِ توار اشکت آ دلمانگ اَت کہ بزانت ڈنّ ءَ چے بوہگا اِنت۔ آئی جمپ جت و  ڈن ءَ در اَتک۔ گدام ءِ دیمی نیمگا بشکرد ءِ مزنیں کماش ( سردار ) نشتگ اَت ۔ آ چہ کندگ ءَ لیٹ ورگا اَت، آئی ءِ دوئیں دست لاپ ءِ سرا اتکگ اتنت ’’ ترا چش کئے کندینیت ‘‘ پوکہم ءَ چہ کماش ءَ جست کت ، اناگت ءَ پوکہم ءَ ہمے مارِت کہ آئی ءِ دیما بشکرد ءِ کماش نہ اِنت بلکیں آئیءِ دیما اوشتوکیں مردم ہما واجکار انت کہ آئی ءَ پوکہم بشکرد ءِ دمگ ءَ ہمے پٹ و میدانانی باروا حال داتگت۔ پوکہم ءَ وتی دپ پہ گڈی حال و احوالاں پچ کتگ و ہمے دمان آئیءَ زانت کہ آئی ءَ پدا رد وارتگ۔ آئی ءِ دیم ءِ دروشم و صورت ہچ پیما آ واجکار نہ اَت بلکیں ایش ہما دہکان کار ءِ صورت و شبین اَت کہ یک شپے آئی ءَ مہمان بوتگ اَت و پوکہمءَ را وولگا (volga)  ءِ نزیک آبادیں زمین و ڈگارانی بہا زورگ ءِ سکین داتگت آئی ءَ وتی چم پچ کتنت و دروشم ءِ نیمگا روک روک ءَ چارت بلے ہمیدمان ءَ اے شبین و دروشم چہ آئی ءِ چم و دیدگاں گار و بیگواہ بوت۔ایشی ءِ جاگہہ ءَ گشے شیطان ءِ جند وت نشتگ اَت گوں وتی تاب گپتگیں پاد و سرمباں۔ آئی ءِ جبین ءَ کانٹ مِک اتنت۔ و آئیءِ در اتکگیں ٹیلگ یک چیزے ءَ ہورت ہورت ءَ چارگاانت و آ چہ کندگ ءَ ریک بوہگا اَت ۔’’

ایش کجام چیز ءَ چو روک روک ءَ چماں سک دیان ءَ چارگااتنت‘‘ پوکہم ءِ دپ پٹ و آ حیران ات‘‘ ایش پرچا چو گل و چاڑ انت’’ دروشم گشے نزیک آیان بوت۔ پوکہم ءَ وتی پچ کتنت و دروشم ءِ بالاد ءِ سرا وتی چماں سک دات۔ ہمے دمان دروشم بے تِرک و توار بوت۔۔۔۔ اے چے اِت؟ زمین ءِ سرا چہ آئی ءَ سک نزیک یک مردمے ءَ وتارا دراج شہار داتگ و وپتگ اَت۔ آئیءَ پشک و شلوار پوشتگ ات بلے آئی ءِ پاد پشاد اتنت آ دل پہ لاپ زمین ءِ دراج ات دیم برز آئی ءِ دیم چو کچک ءَ اسپیت اَت۔ نوں پوکہم وتی چم پہ ہوش و دلگوش ہمے مردم ءِ سرا سک داتنت گڈا آئی ءَ وتا را پجّہ آئورت، مزنیں نا اُمیتی و دل سوچیں کوکارے چہ آئی ءِ گٹ و گلو ءَ در اتک و آ چہ ترس و بیم ءَ چہ گران سریں واب ءَ جہہ جت۔’’ چہ وڑ و گونگیں کار مردم واب ءِ تہا کنت ’’ آئی ءَ کوکار کت گشت بلے پدا واب کنگ ءِ ارادہ کت ہمے دمان دری نیمگا چارِت صبائے بام ءَ داتگت’’ ایندگہ مردمانی چہ واب ءَ پاد آہگ ءِ وہد انت‘‘ آئی ءَ وتی دپ ءَ لبجان ءَ گشت ’’ منی مہماندار نوں تیار و جاڑیگ بوہگا انت‘‘ پوکہم ءَ وتی نپاد و گندل یلہ داتنت وتی ہمراہے گوانک جت و پاد کت و گشت’’ اسپان زین بکن اِت و بشکرد ءِ مردماں تواربجن ’’ دمانے پد بشکرد ءِ پیرو ورنا مُچ و یکجاہ بوتنت۔ مستر و کماش بزاں سردار دیم دیما اَت۔ آ نوں پوکہم ءَ ارض بند و چائے نوشی ءِ صلاہجت بلے پوکہم وتی سفر ءِ بندات کنگا سک اشتاپ اَت’’ وہد ہمیش انت کہ ما و شما در بہ کپیں ’’ پوکہم ءَ گوںآیاں گشت ’’ بیا اِت گشاد گشاد زمین و ڈگارانی نیمگا رواں بئیں‘‘ کسانیں بشکرد ءِ مردمانی مُچ دیماروان بوت بازیں ورنا وتی اسپان سوارلہتیں دزگاڑیانی تہا پوکہم گون وتی ہمراہ جتا یک دزگاڑی ءَ سوار دیما روان اَت۔ زوت اے کسانیں کاروان پٹ و میدانءَ سر بوتنت و روچ ٹک ءَ پیسر آ یک کسانیں جنپ ءِ ٹُل ءِ سرا سر بوتنت۔ بشکرد ءِ مردم و ورنا چہ وتی اسپاں ایر کپتنت۔ پوکہم ءِ نزیک آیاں بشکرد ءِ مزنیں کماش ( سردار ) ءَ وتی باسک ءَ دیما دراج کناں وتی دست ءِ لنککءَ شہار دیاں وتی دیما تالان پراہ و شاہگانیں پٹ و میدان ءِ نیمگا اِشارہ کنان گشت’’ مئے دیما تالان اے کلیں پٹ و میدان مئے پت و پیرُکی میراث و ملکت انت تئی چم و دیدگ ہرچ نیمگا کار کننت و ہرچ کُنڈ و نیمگ ترا وش تر بیت وتی زمین ءَ گچین بکن‘‘

پوکہم ءِ چم و دیدگ روژنا بوتنت دُور باز دُور ہما جاگہہ کہ زمین و آزمان یکجاہ و ہوار بنت اے پٹ و میدان چہ درچک و دار ، کاہ و بوچ ءَ سر بار اَت و اے پٹ و میدان انچش تچک و برابر اَت انچش کہ آئی ءِ دستانی دل ءِ ہر تک و نیمگ سبزگ و ملگزار۔۔۔ درچک و دار۔۔۔ لہتیں انچش برز و بلند کد ءَ بنی آدم ہچ کنڈ و بیٹ دیما نیست اَت۔ مزنیںکماش ءَ وتی گرمیں کلاہ چہ سر ءَ چست کت و ایشی ءَ را جنپ ءِ بندی نیمگا زمین ءِ سرا ایر کت۔ ’’ ایشنت نشان‘‘ آئی ءَ گوں پوکہم ءَ گشت’’ تئی ہمراہ اے نشان ءِ پدا اوشتیت تو نوں یک ہزار ( Rouble ) منی کلاہ ءِ تہا ایر بکن۔ چہ ہمے نشان ءَ زمین ءِ سرا تو وتی روگا بنا بکن و پدا واتر بکن ہمے نشان ءِ سرا بیا ہما توامیںزمین کہ تو آئی ءِ سرا روان و گْوزان بئے تئی ملکت و میراث بیت‘‘

پوکہم ءَ ہزاریں کلدار چہ وتی کیسگ ءَ درکتنت و کماش ءِ کلاہ ءِ داتنت و پدا ایشان ءَ نشان جاہ ءِ سرا وتی ہمراہ ءِ دیما ایر کتنت پدا وتی پاگ و لانک بند ءِ ترند و مہر بست وتی چادر ءَ لہتیں ہُشکیں میوگ و کوپگاں کلّی ( کسانیںمشک) یے بست وتی دوئیں پادانی کوشاں ترند گک دات ٹٹّات نوں آ سرجمی ءَ پہ رہادگ بوہگا تیار و جاڑیگ اَت۔ یک و دو سہت آئی ءَ جیڑ اِت کہ کجام نیمگا آ بروتنت۔ اے زمین و دمگ چاریں کنڈاں یک پیم و یک گونگ ڈولدار و زیبناک اِنت گڈسرا آئی فیصلہ کت کہ چہ شگرب ءِ نیمگارہادگ بہ بیت بلے پہ آئی ءِ چم و دیدگاں نیمگے رئوگا پہ آئی ءَ حاصیں دانک و حبر نیست اَت۔ آئی ءَ برز آزمان چارت وتی دست و پادان سُرینت و تاگت کنان تانکہ صبا ءِ روچ ٹک بہ بیت’’ من وتی وہد و پاس ءَ بباد مکناں‘‘ آئی ءَ پکر کت’’ صبا ءِ سرا رئوگ گام جنگ ءَ دم برگ نہ بیت‘‘ ’’ من گیش چہ گیش صبا ءِ سارتیں سہتاں نپ و پائیدگ چست بکناں‘‘

زوت آ ہمے پٹ و میدان ءِ نیام ءَ سر بوت۔ بشکرد ءِ ورناہیں اسپ سوار آئی ءِ پد و نشان ءَ پیداک اتنت۔ نوں آئی ءَ فیصلہ کت کہ آئی گامگیج یک و برابر بہ بنت بزاں نہ سک باز ترند و گشاداں نہ سک نرم و سُست۔

اولی میل ءِ گڈسرا یک دارے( نشان ) کل و مک کنگ بوت و چریشی رند دومی دار اوشتارینگ و مک کنگ بوت۔ دیمترا انچش کہ آئی ءِ پاد ولنگ بازیں روگا ہیل بوتنت۔ آئی ءَ وتی گامگیج مستر کتنت۔ آ دیما روان بوت۔ روان۔۔۔ روان۔۔۔ باز رند تِر آئی ءَ گمان کت کہ آ دگہ میل یے کساس شتگ آئی ءَ دگہ یک دارے ( نشان ) جنگ و مک کنگ ءِ جار جت ۔ نوں آئی ءَ وتی پشت ءِ نیمگا چک جت و چارت ۔ جنپ ءِ سرا برز رئوکیں روچ ءِ رژن، روک و تالان اَت، بشکرد ءِ مردمانی ٹولی جنپ ءِ ٹل ءَ اوشتاتگ اتنت۔؟ آئی ءَ ایشان ءَ یک یک ءَ پجّہ آئورت۔

وہدے پوکہم کساس سہ میل دراجی ءَ دیما شتگ اَت گڈا آئی ءَ فیصلہ کت کہ آ وتی سر ءِ پاگ ءَ دور بکنت روچ ترند و گرم اَت ، گرمی ءِ سْوب ءَ آ نوں دم بران اَت آئیا وتی لانک بند ترند بست و دگہ سہ میل دیمترا شت۔ نوں روچ سوچگان اَت۔ پوکہم ءَ وتی چم چست کتنت و روچ چارت ایدا سر بوتاں۔ نوں روچ ءِ اولی پاس (بہر) گْوستگ روچ ءِ انچیں چار پاس انت، انگت من روان کناں منی حیال ءَ من وتی پادانی کوشاں در بکناں من شرتر گام جت کناں‘‘ آ دمانے نشت و وتی کوشے در کتنت و یکبرے پدا دیما روان بوت۔

دگہ کمو گیش سہ میل رواں پدا چپی باسک ءَ تاب کتئے’’ دیم ءِ زمین و ڈگار سک آباد و ڈولدار اَنت، ایش یلہ دئیگ نہ بنت، دیم پہ دیم ہمنکس من تچک روان باریںزمین و ڈگار گیشتر سبزگ بوّان اتنت ‘‘ آئیا پکر کت و دیما گام جنان بوت پدا آئی ءِ دل ءَ لوٹت کہ پشت ءَ چارت اے رند ءَ جنپ ءِ جند دور گندگ بوت و سک کور دیم اَت و ایشی ءِ سرا اوشتوکیں بشکرد ءِ مردم چو مور کسان و گْونڈ گندگ بوتنت ۔

اُف! پوکہم ءَ گین کش اِت ’’ نوں منا زمین ءِ مزنیں چنڈے دست ءَ کپتگ، بلے نوں من الم ءَ وتی راہ ءَ تاب بکناں’’ ہید چہ آئی ءِ دیم ءَ ٹپ ٹپ ءَ رِچگا اتنت، آ سک تُنگ اَت دیما گام جنان آئی ءَ وتی کوپگان درتکگیں کلی ( مشک) ءَ آپ ءِ مزن مزنیں گٹ تنگت و پشت ءَ آئوکیں بشکرد ءِ اسپ سوار ورناہاں دگہ یک دارے ءِ (نشان) مک کنگ ءِ گشت و وت گُشادی ءَ چپیں نیمگا تاب کت۔

پوکہم انگت دیما روان بوت۔ کاہ برز و بز اَت۔ گرمی ترند اَت، نوں یکشا بازیں رئوگا آئی ءَ دم برتگ اَت ۔ آئیا برز ءِ نیمگا چارت نوں نیم روچ ءِ سبارگ ءِ وہد اَت، وتی جان وہدیں کسانیں آرام ءِ دئیگا آ دلمانگ اَت۔ آ دمانے اوشتات وتی چادر بندے پچ کت اوشتوکانی ورگا لگّت۔

’’ اگاں من بہ ننداں ‘‘ آئی ءَ حیال کت ، گڈا الم ءَ من وتی پاداں شہار دیاں و گوں پادانی شہار دئیگ من واب کپاں‘‘

پمیشکہ آ دمانے اوشتوکانی وران ءَ دیما گام جنان بوت، پدا مزن مزنیں گین کش اِت و وتی گاماں تُرند کنان بوت۔

ورگ و وردن ءَ آئی ءِ بدن و جان ءَ ہاٹیگ دات۔ نوں آئی ءَ وتا را سُبک و بے وزن مارت، بلے نوں گرم سگّگ نہ بوت۔ آئیا سک دم برتگ اَت۔ وتا را دلبڈی دئیگ ءِ ہاترا آئیا یک کْوہنیں بتل یے دپ گال کت و گشت’’ یک دمانے ءِ ڈہ و جنجال، مدامی وشی و شادکامی ، آئی ءَ دگہ چارین کساس پند جتگ اَت و نوں یکبرے پدا آ چپیں کُنڈ ءَ تاب کنگا اَت۔ بلے آئوکیں دیم ءِ زمین و ڈگارانی سیل و ندارگ ءَ آئی ءِ دپ پچ و پٹ اَت و آ باز حیران اَت’’ زمین ءِ اے دمگ چہ منی ملکت ءَ در مہ بیت نازبو ءِ کشار چون زیبدار انت اے منی بہ بیت گڈا چون اِنت؟‘‘ آ دیما روان بوت’’ اے دمگ ءَ الم ءَ کمائی بہ بیت‘‘

یک دگہ دارے ( نشان) ایشی ءِ دومی  نیمگا اوشتارینگ و مک کنگ بوت، پدا پوکہم وتی کشک تاب کت۔

یکبرے پدا پوکہم ءَ جنپ ءِ نیمگا چارت، بلے جنپ ءِ سرا اوشتوکیں بشکرد ءِ مردم ہچ پدر نہ بوتنت پوکہم چہ آہاں کساس دہ میل دور پشت کپتگت’’ منی زمین و ڈگار دو کُنڈ و نیمگا دراج تر بوتنت‘‘ آئی ءَ گوں وت گشت۔’’ ایندگہ کنڈ و کچ الم ءَ کستر بہ بنت‘‘ آئی ءِ گام گیج نوں دراج تر بوتنت، بلے نوں آئیا سک دم برتگ اَت۔ روچ جہل رئوگا اَت۔ ایش وتی سرجمیں روچ ءِ سفر ءِ گڈی سند ءَ سر بوہگا اَت۔ اے وہداں پوکہم ءَ وتی زمین ءِ سیمی کُنج و نیمگا یک میل دراجی ءَ گیش سفر کتگ اَت۔تنے وہداں آ چہ وتی منزل کساس دہ میل پشت و دور اَت۔ ’’ بیدئے حُدا گوں آئی ءَ دگہ ہچ کمک و مدّت نیست‘‘ آئی ءَ دم کش اِت و گشت’’ نوں من تچک ءَ دیم پہ جنپ روان باں منی زمین و ڈگار عجب پیم و گونگ بیت اَنت بلے ایشی ءَ چہ پرک و درک نہ بیت۔ گوں من زمین و ڈگار باز بیت’’ وتی چماں دیم پہ منزل ءَ داران آ تچک ءَ جنپ ءِ نیمگا روان اَت۔ بلے نوں آئی ءِ جنجال گیش بوتنت، آئی ءِ دوئیں پاد گوات گپتگ و آزگ اتنت نوں سک درد کنگا اتنت۔ آئی ءَ وتی جان و بدن ءِ بند بند و بوگ بوگ ءَ درد مارت و آئی ءِ دل ءَ اتک کہ آ یک دمانے آرام بکنت۔ بلے آرام پہ آئی ءَ تاوان اَت ’’ گوں من چے بیت اگاں من ایر کتگیں وہد و پاس ءَ پیشتر وتی منزل و گڈی نشان ءَ سر نہ بوتاں و من نزاناں کہ منا دگہ چنکدہ دور و دراج روگی اِنت؟ دریگتیں منی پاداں درد مہ کُتیں۔ چوش بوت کنت کہ جان کُشی کہ نبوتگیں منی دست ءَ بہ کپیت و تنے وہداں منی منزل دور اِنت‘‘ آئی ءَ وتی بڈ و کوپگ ءَ لونجانیں کلی ( مشک) چگل دات، سر ءِ کلاہ ، پادانی کوش یک یک ءَ در کتنت و شانک داتنت۔

’’ شالہ‘‘ آئی ءَ گریت و گشت’’ من جوفہ و لالچ مہ کتیں، من ہچبر روچ برکت رئوگا پیسر وتی منزل ءَ سر بوت نہ کناں‘‘ آ ترس و بیم ءَ گشے گُٹ گیر بوت۔ آئی ءِ دم پُر نہ بوت۔ نوں آ تچان بوت آئی ءِ نُک و دپ چہ تُنّ ءَ ہُشک بوتنت۔ آئی ءِ پشک و شلوار چہ آئی ءِ ہیداں تر بوتگ اتنت و نوں جان و بدن ءَ چسپ بوتگ اتنت آئی ءِ دلبند و سینگ چو لوڑیگ و سُنار ءِ گواتو ءَ جہل و بُرز بوت۔ آئی ءِ دل ءَ دریک دریک کت آئی ءِ پاد گشے واب اتنت، آئی ءَ انچش معلوم بوت گشے آئی ءِ دوئیں کونڈ گون نہ انت۔ آ نوں پہک ہلاس اَت نوں آ چہ زمین و ڈگار ، ایندگہ مال و مڈّی ءَ پہک شمشکار اَت آئی ءَ انچش مارت گشے سک دم برگ ءِ سْوب ءَ آ جہلاد بیت و کپیت و مریت۔ مرک ءِ حیال ءَ پوکہم ءَ سک ترس اِت، انچش کہ آ دیما تچان شت گوں وت گشان بوت۔’’ مردم ترا دابہ و پہوال گشنت نوں اگاں تو تچان نہ بئے‘‘

گواچنی نوں آئی ءَ جنپ ءِ سرا اوشتوکیں بشکرد ءِ مردمانی گپ و گالوار، کوکار و شیزارگ اشکتنت، ہمے توار و کوکاران آئی ءَ حوصلہ و دلبڈی رست و آ پہ دلجمی دیما تچان ءَ شت۔وتی ہمت و ہاٹیگ ءَ برجا داران آئی ءَ گڈی جہد کت۔ نوں آئی ءِ منزل سک نزیک ات۔ بلے روچ جہل و سک جہل ایروان اَت۔ جنپ ءِ سرا اوشتوکیں بشکرد ءِ سجئیں مردمانی سرا یک یک ءَ آئی ءِ چم کپتنت۔ ہر کس آئی ءَ را زوت و اشتاپ آیگ ءِ واستا اشارہ کنگا اَت۔ نوں آئی ءَ جنپ ءِ سرا ایر کپتگیں بشکرد ءِ کماش ءِ ( سردار ) کلاہ و آئی ءَ تہا مان کتگیں زر و کلدار دیستنت۔ کماش ءَ دو کونڈاں کمرزانی جتگ و نشتگ اَت و مدام ءِ پیما آئی ءِ دست آئی ءِ لاپ ءِ سرا بستگ اتنت۔ ہما دمان و سہت ءَ پوکہم ءَ اناگت وتی دوشیگیں واب گیر اَتک۔

’’ نوں ہما توامیں زمین و ڈگار منی ملکت بئینت کہ آہانی سرا من ملّان ءَ گْوزان بوتگاں ایش پدر و گیشینتگ‘‘ آئی ءَ وتی دل ءَ جیڑ اِت۔ ’’ باریں حُدا منا بحت و تالہہ دنت من وتی زمین ءِ سرا وتی پدمنتگیں زند ءَ گوازینت بکناں۔ من وت ایوک و سرجم وتی نبوتگیں کتگیں کارانی واستا ملامت و میاریگاں’’ آ تچان تچان دیم پہ وتی منزل ءَ روان اَت۔ آئی ءَ وتی چم روچ ءِ نیمگا چست کتنت۔ بلا و مزنیں روژناہی ءِ گولہ گشے زمین ءَ ایروان اَت۔ دمانے پد ایرشت دگہ دمانیءَ پد روچ گشے زمین ءِ لاپ ءَ گار و چیر اندیم بوت۔ پوکہم تنی وہداں تچان اَت جنپ ءِ بُن ءَ سر بوت۔ نوں روچ ءِ روژناہی یکدم چہ چم و دیدگاں گمسار بوت۔ گوں نااُمیتی ءِ چیہال ءَ پوکہم ءَ گوں وت گشت’’ نوں من ہرچی ببا داتگ۔۔۔ ہئو! انگت ایشی ءِ گڈی بدل و مُز استنت‘‘ اناگت ءَ آئی ءَ ہمے حیال کت کہ روچ بلکیں چہ آئی ءِ جند ءِ چم و نذراں گار و بیگواہ اِنت بلے جنپ ءِ ٹل ءَ ودار کنوکیں بشکرد ءِ مردم روچ ءَ گندنت۔

یک رندے پدا وتی ساہ و ہاٹیگ ءَ برجا داران آ جنپ ءِ بُرزگا سرکپان بوت۔’’ منی دیما کلاہ ایر اِنت’’ آئی ءَ گوں وت گشت ۔‘‘ من باج برتگ و کٹ اِتگ ’’ ہمے دمان آئی ءِ پاد چیر مُڑ اِت آ جہلاد شتور گران کپت بلے آئی ءِ شہار داتگیں دست کلاہ ءِ سرا کپتنت’’ آفرین، شاباش، واہ واہ‘‘ بشکرد ءِ کماش ءَ ( سردار ) کوکار کت و گشت۔’’ تو یک مزن و بلائیں جاگیر و ملک یے کٹ اِتگ و برتگ‘‘

پوکہم ءِ ہمراہ پہ گشادی آئی ءِ نیمگا اتک ، آئی ءَ لوٹت کہ آ پوکہم ءَ اوشتگ و مِک بوہگ ءَ کمک و مدّت بکنت۔ آئی ءِ چماں دیست ذگریں ہون ءِ یک دراجیں کشکے چہ پوکہم ءِ دپ و دنتاناں جہلاد اِنت۔ پوکہم ءِ جان و بدن سارت اَت آئی ءَ ساہ داتگ و مرتگت۔ کماش ءَ مدامی وڑ ءَ دوئیں کونڈاں کمرزانی جتگ اَت و نشتگ اَت و ہر وہد ءِ پیما آئی ءِ دوئیں دست لاپ ءِ سرا اتک و لونجان اتنت گوں کندگ ءَ پاد کپان یک بردے (Spade ) پوکہم ءِ ہمراہ ءِ نیمگا چگل دیان ءَ گشت’’ اے برد ءَ بزور پہ وتی سنگت (پوکہم ) ءِ گور و کبرے بجن‘‘

بشکرد ءِ مردم و ورنا وتی وتی اسپاں سوار بوتنت و در شُتنت، پوکہم ءِ بے جان و مرتگیں لاش آہاں پوکہم ءِ ہمراہ ءِ میار کتگ اَت۔

پوکہم ءِ ہمراہ ءَ دو گواز جہل و دراجیں گور و کبرے کماش ءِ ( سردار ) ءِ داتگیں برد ءِ سرا جت و جاڑیگ کت۔ بزاں پوکہم ءِ بدن و جان ءِ کساس پراہی و دراجی و جہلی دو گام زمین۔۔۔ ہمے گور و کبر ءِ تہا آئی ءَ بزگیں پوکہم ءِ لاش ایر دات۔

 

٭٭٭

جواب لکھیں

آپ کا ای میل شائع نہیں کیا جائے گا۔نشانذدہ خانہ ضروری ہے *

*